Số lần sinh con và ảnh hưởng tích lũy lên chức năng thất trái dưới lâm sàng ở phụ nữ khỏe mạnh

Điểm nhấn

• Số lần sinh con nhiều hơn có tương quan với rối loạn chức năng thất trái dưới lâm sàng, được phát hiện qua sự giảm global longitudinal strain (GLS), mặc dù phân suất tống máu vẫn được bảo tồn.
• Mỗi lần mang thai thêm dẫn đến mức giảm có thể đo lường được của biến dạng cơ tim, độc lập với các yếu tố nhiễu.
• Mối liên quan này rõ hơn ở phụ nữ lớn tuổi và những người có khoảng cách giữa các lần mang thai ngắn, cho thấy có thể tồn tại tình trạng stress tim mạch tích lũy.
• Giá trị GLS vẫn nằm trong khoảng sinh lý của thai kỳ, nhưng xu hướng giảm cho thấy có thể có tác động tim mạch lâu dài, cần tiếp tục nghiên cứu.

Bối cảnh nghiên cứu

Thai kỳ tạo ra những thích nghi tim mạch sâu sắc và phức tạp để đáp ứng nhu cầu chuyển hóa tăng lên, bao gồm tăng thể tích máu, cung lượng tim và nhịp tim. Mặc dù các thay đổi này thường hồi phục sau sinh ở phụ nữ khỏe mạnh, việc mang thai nhiều lần có thể gây thêm áp lực lên cấu trúc và chức năng tim. Số lần sinh con (parity) — số lần một phụ nữ đã sinh con — được xem là một yếu tố có thể ảnh hưởng tích lũy đến sức khỏe tim mạch. Đáng chú ý, các thay đổi cơ tim dưới lâm sàng có thể xuất hiện trước khi rối loạn chức năng rõ rệt, qua đó mở ra cơ hội phát hiện sớm bằng các phương tiện chẩn đoán hình ảnh có độ nhạy cao như siêu âm tim nâng cao với phân tích global longitudinal strain (GLS) dựa trên speckle-tracking. Tuy nhiên, mối liên quan chính xác giữa số lần sinh con và rối loạn chức năng cơ tim tinh vi trong thai kỳ vẫn chưa được mô tả đầy đủ, đặc biệt ở phụ nữ khỏe mạnh không có bệnh tim mạch hay yếu tố nguy cơ đã xác định. Việc hiểu rõ mối liên hệ này có ý nghĩa lâm sàng quan trọng trong bối cảnh tỷ lệ phụ nữ sinh nhiều lần ngày càng tăng và nguy cơ tim mạch dài hạn liên quan đến tái cấu trúc tim do thai kỳ.

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu này là một khảo sát tiến cứu, cắt ngang được thực hiện trên 605 phụ nữ mang thai khỏe mạnh. Tiêu chí chọn mẫu loại trừ những người mắc bệnh tim mạch hoặc có yếu tố nguy cơ tim mạch nhằm cô lập tác động của số lần sinh con lên chức năng tim. Các thai phụ được đánh giá toàn diện bằng siêu âm tim, bao gồm siêu âm tim speckle-tracking để đo GLS trong tam cá nguyệt thứ ba, cụ thể từ 28 đến 32 tuần thai kỳ. Người tham gia được phân tầng thành hai nhóm: nhóm có ít hơn 4 lần mang thai (<4) và nhóm có 4 lần trở lên (≥4). Phân tích hồi quy tuyến tính đa biến được thực hiện để khảo sát mối liên quan giữa số lần sinh con và GLS, có hiệu chỉnh các yếu tố nhiễu tiềm tàng bao gồm tuổi, chỉ số khối cơ thể và huyết áp. Phân tích dưới nhóm bổ sung xem xét ảnh hưởng của tuổi mẹ và khoảng cách giữa các lần mang thai đối với biến dạng cơ tim.

Kết quả chính

Toàn bộ quần thể nghiên cứu có tuổi trung bình là 30,9 tuổi và số lần mang thai trung bình là 3,8. Mặc dù tất cả phụ nữ đều có phân suất tống máu thất trái được bảo tồn, trung bình 63,2%, mức tăng dần của số lần sinh con vẫn độc lập liên quan với sự xấu đi của điểm GLS — giảm 0,21 đơn vị biến dạng cho mỗi lần mang thai thêm (β = 0,21, KTC 95%: 0,13–0,29, p < 0,001). So sánh cho thấy phụ nữ sinh nhiều lần (≥4 lần mang thai) có giá trị GLS trung bình thấp hơn đáng kể (-19,1% ± 2,5%) so với nhóm có ít lần mang thai hơn (-20,5% ± 4,1%, p < 0,001), cho thấy mức giảm tương đối của biến dạng cơ tim mặc dù chức năng tâm thu vẫn được bảo tồn.

Hồi quy đa biến xác nhận rằng số lần sinh con cao vẫn là yếu tố dự báo độc lập của giảm GLS (β = 1,18, KTC 95%: 0,52–1,84, p < 0,001) sau khi hiệu chỉnh. Đáng chú ý, cỡ ảnh hưởng rõ hơn ở phụ nữ lớn tuổi và ở những người có khoảng cách giữa các lần mang thai dưới 18 tháng, cho thấy tuổi mẹ và các lần mang thai liên tiếp trong thời gian ngắn có thể làm trầm trọng thêm tình trạng giảm biến dạng cơ tim dưới lâm sàng.

Quan trọng là, mặc dù GLS giảm theo số lần sinh con, các giá trị này vẫn nằm trong khoảng sinh lý dự kiến trong thai kỳ, nhấn mạnh rằng tổn thương cơ tim là tinh vi chứ chưa biểu hiện lâm sàng rõ rệt.

Bình luận chuyên gia

Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng tiến cứu vững chắc cho thấy số lần sinh con cao liên quan đến rối loạn chức năng cơ tim dưới lâm sàng có thể đo lường được trong thai kỳ, được phát hiện bằng các kỹ thuật hình ảnh đánh giá biến dạng cơ tim nhạy. Việc sử dụng GLS như một chỉ dấu định lượng của biến dạng cơ tim có độ nhạy cao hơn so với các chỉ số quy ước như phân suất tống máu, vốn thường vẫn bình thường cho đến giai đoạn muộn hơn của rối loạn chức năng.

Các kết quả phù hợp với giả thuyết rằng mang thai lặp lại gây ra stress huyết động tích lũy lên tim mẹ, có thể thúc đẩy quá trình tái cấu trúc cơ tim. Mối liên quan mạnh hơn ở phụ nữ có khoảng cách giữa các lần mang thai ngắn ủng hộ quan niệm rằng thời gian hồi phục tim không đủ giữa các lần mang thai là một cơ chế làm trầm trọng thêm thay đổi biến dạng cơ tim.

Hạn chế của nghiên cứu bao gồm thiết kế cắt ngang, không cho phép suy luận quan hệ nhân quả hoặc đánh giá kết cục dài hạn sau sinh. Ngoài ra, nghiên cứu tập trung vào quần thể khỏe mạnh, nên kết quả có thể khác ở những phụ nữ có bệnh tim mạch từ trước hoặc các bệnh đồng mắc khác. Các nghiên cứu dọc trong tương lai là cần thiết để xác định liệu rối loạn chức năng dưới lâm sàng liên quan đến số lần sinh con có làm tăng nguy cơ suy tim lâm sàng hoặc bệnh suất tim mạch về sau hay không.

Kết luận

Nghiên cứu này nhấn mạnh mối liên hệ độc lập và liên tục giữa số lần sinh con và giảm biến dạng cơ tim dưới lâm sàng ở những phụ nữ mang thai vốn khỏe mạnh, mặc dù các chỉ số tâm thu thông thường vẫn được bảo tồn. Sự giảm GLS theo số lần mang thai tăng lên, đặc biệt ở phụ nữ lớn tuổi và những người có khoảng cách ngắn giữa các lần mang thai, cho thấy cần theo dõi tim mạch ở nhóm đa sản. Mặc dù các phát hiện hiện tại vẫn nằm trong sinh lý bình thường của thai kỳ, chúng gợi ý rằng có các tác động huyết động tích lũy cần được nghiên cứu thêm để làm rõ ý nghĩa lâm sàng và định hướng các chiến lược tối ưu hóa sức khỏe tim mạch của mẹ.

Kinh phí và thử nghiệm lâm sàng

Bài báo không nêu rõ nguồn tài trợ hoặc thông tin đăng ký liên quan đến thử nghiệm lâm sàng.

Tài liệu tham khảo

1. Kümet Ö, Polat F, Uzaldı İ, Kaya AF, Ayhan G, Özbek E, Can V. Association Between Parity and Subclinical Left Ventricular Dysfunction in Healthy Pregnant Women: A Prospective Cross-Sectional Study. BJOG. 2026;133(9):1785-1794. PMID: 41889162.
2. Melchiorre K, Sharma R, Thilaganathan B. Cardiovascular implications in pregnancy. BJOG. 2014;121 Suppl 4:21-32.
3. Thilaganathan B, Kalafat E. Cardiovascular system in pregnancy. Circulation. 2019;139(8):829-836.
4. Kametas NA, Rodriguez A, Morales-Roselló J, et al. Effect of parity on cardiovascular changes during pregnancy: an echocardiographic study. Ultrasound Obstet Gynecol. 2017;49(4):501-507.