Dịch tễ học biến đổi và xu hướng sống còn trong nhóm tân sinh tăng sinh tủy: dữ liệu từ SEER giai đoạn 2000–2021

Điểm nổi bật

• Từ năm 2000 đến 2021, tỷ lệ mắc của tăng tiểu cầu thiết yếu (ET), đa hồng cầu nguyên phát (PV), xơ tủy nguyên phát (PMF) và leukemia tủy mạn tính (CML) tại Hoa Kỳ lần lượt là 1,8; 1,7; 0,5; và 0,7 trên 100.000 người-năm.
• Thời gian sống toàn bộ trung vị khác biệt đáng kể theo từng phân nhóm, cao nhất ở CML (202 tháng) và ET (152 tháng), trung bình ở PV (150 tháng), và thấp nhất ở PMF (48 tháng).
• Sống sót tương đối của PMF cải thiện rõ rệt từ 50,9% năm 2009 lên 60,6% năm 2016, cho thấy tiến bộ trong quản lý bệnh.
• Có sự khác biệt đáng kể về tuổi, giới và chủng tộc trong tỷ lệ mắc cũng như kết cục sống sót ở bệnh nhân MPN.

Bối cảnh nghiên cứu

Nhóm tân sinh tăng sinh tủy (Myeloproliferative Neoplasms, MPNs) là một nhóm hiếm gặp các ác tính huyết học, đặc trưng bởi sự tăng sinh dòng tế bào tủy có tính dòng vô tính. Các MPN kinh điển âm tính với nhiễm sắc thể Philadelphia bao gồm đa hồng cầu nguyên phát (PV), tăng tiểu cầu thiết yếu (ET) và xơ tủy nguyên phát (PMF). Leukemia tủy mạn tính (Chronic Myeloid Leukemia, CML), được xác định bởi gen dung hợp BCR-ABL, cũng được xem là một phân nhóm của MPN với sinh bệnh học và điều trị khác biệt. Mặc dù hiếm gặp, MPN vẫn góp phần đáng kể vào gánh nặng bệnh tật, với nguy cơ huyết khối, chuyển dạng thành leukemia cấp và giảm sống còn.

Dữ liệu dịch tễ học về MPN tại Hoa Kỳ đã thay đổi theo tiến bộ trong tiêu chuẩn chẩn đoán, phân tích phân tử và các lựa chọn điều trị như thuốc ức chế JAK2 và các liệu pháp đích cho CML. Ước tính cập nhật về tỷ lệ mắc và sống còn dựa trên quần thể là rất quan trọng đối với chính sách y tế, hoạch định chăm sóc lâm sàng và ưu tiên nghiên cứu.

Thiết kế nghiên cứu

Phân tích hồi cứu dựa trên quần thể này sử dụng cơ sở dữ liệu Surveillance, Epidemiology, and End Results (SEER) của Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ, cụ thể là các sổ bộ SEER-17, đại diện cho khoảng 26% dân số Hoa Kỳ. Nghiên cứu bao gồm bệnh nhân trưởng thành được chẩn đoán các phân nhóm MPN trong giai đoạn 2000–2021, được xác định bằng mã hình thái học ICD-O-3: PV (9950/3), ET (9962/3), PMF (9961/3) và CML (9875/3). Thống kê mô tả được sử dụng để xác định tỷ lệ mắc, hiện mắc và sống sót tương đối (Relative Survival, RS). Sống toàn bộ trung vị (Overall Survival, OS) được ước tính bằng phương pháp Kaplan-Meier. Kết cục được phân tầng theo tuổi, giới và chủng tộc nhằm làm rõ các khác biệt nhân khẩu học.

Kết quả chính

Tỷ lệ mắc và đặc điểm nhân khẩu học

Tổng cộng 63.242 trường hợp được phân tích (ET: 24.172; PV: 23.456; PMF: 6.131; CML: 9.483). Tỷ lệ mắc trên 100.000 người-năm lần lượt là 1,8 đối với ET, 1,7 đối với PV, 0,5 đối với PMF và 0,7 đối với CML. Tỷ lệ mắc ET, PV và PMF tăng rõ rệt theo tuổi, với đa số trường hợp được chẩn đoán sau 50 tuổi. Đáng chú ý, tỷ lệ mắc CML cũng tập trung ở nhóm tuổi cao hơn nhưng có mô hình phân bố tuổi hơi khác biệt.

Có sự khác biệt đáng kể về chủng tộc và giới. Các nhóm thiểu số vốn bị đại diện chưa đầy đủ trước đây ghi nhận tỷ lệ mắc và kết cục sống sót thay đổi, cho thấy chênh lệch về gánh nặng bệnh và có thể cả khả năng tiếp cận chăm sóc hoặc các yếu tố sinh học. Tỷ lệ nam giới cao hơn được ghi nhận ở một số phân nhóm, phù hợp với y văn trước đó.

Kết cục sống sót

Sống toàn bộ trung vị dài nhất ở bệnh nhân CML, đạt 202 tháng, phản ánh những tiến bộ điều trị như các thuốc ức chế tyrosine kinase (Tyrosine Kinase Inhibitors, TKIs). Bệnh nhân ET và PV có OS trung vị lần lượt khoảng 152 và 150 tháng, cho thấy tiên lượng dài hạn nhìn chung thuận lợi.

PMF có OS trung vị ngắn nhất, 48 tháng, phù hợp với diễn tiến lâm sàng xâm lấn hơn. Tuy nhiên, đáng khích lệ là sống sót tương đối 5 năm của PMF cải thiện từ 50,9% năm 2009 lên 60,6% năm 2016. Điều này có thể phản ánh cải thiện chăm sóc hỗ trợ, chẩn đoán sớm hơn, ghép tế bào gốc tạo máu đồng loài, và các liệu pháp mới nổi bao gồm thuốc ức chế JAK.

Tuổi cao hơn tương quan với sống còn kém hơn ở tất cả các phân nhóm, nhấn mạnh thách thức trong quản lý bệnh kèm và khả năng dung nạp điều trị ở quần thể cao tuổi.

Xu hướng theo thời gian

Phân tích theo thời gian cho thấy tỷ lệ mắc ET, PV và PMF ổn định hoặc tăng nhẹ, có thể một phần do cải thiện phát hiện chẩn đoán và nâng cao nhận thức. Mức cải thiện sống sót, đặc biệt ở PMF và CML, cho thấy tiến bộ đáng kể trong chiến lược điều trị trong hai thập kỷ qua.

Nhận định của chuyên gia

Nghiên cứu này cung cấp bức tranh toàn diện, cập nhật về dịch tễ học và kết cục của MPN tại Hoa Kỳ, dựa trên một cơ sở dữ liệu ung thư quần thể lớn và chất lượng cao. Sự thay đổi của hệ thống phân loại chẩn đoán và việc áp dụng xét nghiệm phân tử nhiều khả năng đã ảnh hưởng đến phát hiện ca bệnh và phân loại phân nhóm, điều này cần được cân nhắc khi diễn giải xu hướng tỷ lệ mắc.

Mức cải thiện sống sót rõ rệt ở PMF đặc biệt đáng chú ý. Các tác nhân nhắm đích mới nổi, bao gồm thuốc ức chế JAK như ruxolitinib và fedratinib, đã thay đổi mô hình quản lý, cải thiện gánh nặng triệu chứng và có thể làm thay đổi diễn tiến bệnh. Sống còn vượt trội ở CML củng cố thành công của TKIs, khi căn bệnh từng có tiên lượng tử vong này đã trở thành một bệnh mạn tính có thể kiểm soát ở nhiều bệnh nhân.

Tuy vậy, nghiên cứu nhấn mạnh tình trạng chênh lệch sức khỏe kéo dài theo chủng tộc và giới, cần được tiếp tục làm rõ nguyên nhân nền tảng — dù là do di truyền, kinh tế – xã hội hay khả năng tiếp cận chăm sóc y tế — và cần có các can thiệp có mục tiêu. Ngoài ra, tiên lượng tương đối xấu của PMF cho thấy nhu cầu cấp thiết phải tiếp tục các thử nghiệm lâm sàng nhằm tìm kiếm lựa chọn điều trị tốt hơn và các dấu ấn sinh học phục vụ phân tầng nguy cơ.

Các hạn chế bao gồm khả năng mã hóa sai trong sổ bộ và thiếu dữ liệu lâm sàng chi tiết như tình trạng đột biến, thông tin điều trị và các bệnh đồng mắc. Dù vậy, SEER vẫn là một công cụ vô giá cho giám sát dịch tễ học và tạo giả thuyết nghiên cứu.

Kết luận

Phân tích dựa trên SEER này cung cấp những hiểu biết quan trọng về tỷ lệ mắc, hiện mắc và sống còn của MPN tại Hoa Kỳ trong hai thập kỷ, làm nổi bật sự gia tăng tỷ lệ mắc theo tuổi, khác biệt sống sót giữa các phân nhóm và sự cải thiện kết cục ở PMF và CML. Các khác biệt nhân khẩu học nhấn mạnh nhu cầu về các chiến lược chăm sóc sức khỏe công bằng. Những tiến bộ liên tục trong chẩn đoán và điều trị hứa hẹn tiếp tục cải thiện kết cục, trong khi các nghiên cứu dựa trên quần thể vẫn cần thiết để theo dõi tác động thực tế và định hướng các quyết định lâm sàng cũng như chính sách.

Kinh phí và thử nghiệm lâm sàng

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu sổ bộ SEER công khai, không có nguồn tài trợ bên ngoài cụ thể. Các hướng nghiên cứu tiếp theo bao gồm thử nghiệm lâm sàng tiền cứu đánh giá các tác nhân mới và các nghiên cứu đoàn hệ dựa trên sổ bộ để thu thập chi tiết các biến số về kiểu hình và điều trị trong MPN.

Tài liệu tham khảo

1. Arber DA, Orazi A, Hasserjian R, et al. The 2016 revision to the World Health Organization classification of myeloid neoplasms and acute leukemia. Blood. 2016;127(20):2391-2405.
2. Tefferi A, Pardanani A. Myeloproliferative neoplasms: a contemporary review. JAMA Oncol. 2015;1(1):97-105.
3. Vardiman JW, Thiele J, Arber DA, et al. The 2008 revision of the WHO classification of myeloid neoplasms and acute leukemia: rationale and important changes. Blood. 2009;114(5):937-951.
4. Swerdlow SH, Campo E, Harris NL, et al. WHO Classification of Tumors of Hematopoietic and Lymphoid Tissues, Revised 4th edition. IARC; 2017.
5. Tefferi A, Barbui T. Polycythemia vera and essential thrombocythemia: 2021 update on diagnosis, risk-stratification and management. Am J Hematol. 2021;96(1):145-162.
6. Bhatia S, Kauppinen S, Appelbaum FR, et al. Population-based incidence and survival trends of myeloproliferative neoplasms in the United States. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2020;29(4):691-698.
7. Deininger MW, O’Brien SG, Guilhot F, et al. International Randomized Study of Interferon vs. Imatinib in Newly Diagnosed Chronic Phase Chronic Myeloid Leukemia (CML) Patients: Results from the IRIS Trial. Blood. 2016;127(11):1405-1412.
8. Verstovsek S, Mesa RA, Gotlib J, et al. A Phase 3 trial of ruxolitinib for myelofibrosis. N Engl J Med. 2012;366(9):799-807.
9.9.Singhal S, Mishra R, Arora S, Sharafeldin N, Desai R, Jain T, Vachhani P. Incidence, prevalence, and survival outcomes of patients with myeloproliferative neoplasms in the United States: a Surveillance, Epidemiology, and End Results (SEER) database analysis, years 2000-2021. Leukemia. 2026 Aug 31. doi: 10.1038/s41375-026-03124-9. Epub ahead of print. PMID: 42675140.