Điểm nổi bật
- Nuôi ăn hoàn toàn qua đường ruột sớm (Early Exclusive Enteral Feeding, EEF) ở trẻ sinh non không làm tăng nguy cơ viêm ruột hoại tử (necrotizing enterocolitis, NEC), hạ đường huyết hoặc nhiễm trùng huyết so với nuôi ăn qua đường ruột tăng dần (progressive enteral feeding, PEF).
- EEF rút ngắn đáng kể thời gian đạt nuôi ăn hoàn toàn qua đường ruột, làm giảm thời gian truyền dịch tĩnh mạch và giúp phục hồi cân nặng sớm hơn cũng như xuất viện sớm hơn.
- Mặc dù độ chắc chắn của bằng chứng ở mức trung bình đến thấp, dữ liệu hiện có ủng hộ tính khả thi và độ an toàn của EEF; tuy nhiên, cần các nghiên cứu lớn hơn, chặt chẽ hơn để xác nhận kết cục dài hạn và khía cạnh kinh tế y tế.
Bối cảnh nghiên cứu
Trẻ sinh non, được định nghĩa là trẻ sinh trước 37 tuần tuổi thai, là một quần thể dễ tổn thương với nhu cầu dinh dưỡng đặc thù, đóng vai trò thiết yếu đối với tăng trưởng và phát triển tối ưu. Nuôi ăn qua đường ruột là biện pháp quan trọng để đạt được dinh dưỡng đầy đủ, nhưng thường bị trì hoãn hoặc tăng dần thận trọng do lo ngại không dung nạp nuôi ăn và nguy cơ viêm ruột hoại tử (NEC), một cấp cứu tiêu hóa nghiêm trọng có thể gây hậu quả tử vong. Theo truyền thống, nuôi ăn qua đường ruột tăng dần (PEF), tức tăng dần thể tích nuôi ăn, là chiến lược chuẩn nhằm giảm các nguy cơ này. Tuy nhiên, việc trì hoãn hoặc hạn chế dinh dưỡng qua đường ruột thường dẫn đến phải kéo dài truyền dịch tĩnh mạch (intravenous fluids, IVF), vốn có nguy cơ như nhiễm trùng và có thể cản trở tăng trưởng. Nuôi ăn hoàn toàn qua đường ruột sớm (EEF), được khởi đầu trong vòng 48 giờ sau sinh mà không phụ thuộc vào IVF, được đề xuất nhằm cải thiện cung cấp dinh dưỡng, đẩy nhanh các mốc nuôi ăn, rút ngắn thời gian nằm viện và có thể giảm chi phí chăm sóc y tế. Tuy nhiên, các lo ngại về độ an toàn, đặc biệt liên quan đến tỷ lệ mắc NEC, đã hạn chế việc áp dụng rộng rãi.
Thiết kế nghiên cứu
Phân tích gộp này đã đánh giá có hệ thống các thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên (randomized controlled trials, RCTs) so sánh EEF khởi đầu trong vòng 48 giờ sau sinh với phương pháp PEF thông thường ở trẻ sinh non được sinh trong khoảng 27+0 đến 36+0 tuần tuổi thai. Nguồn dữ liệu bao gồm MEDLINE, EMBASE, EMCARE, CINAHL, Cochrane Library và các cơ sở đăng ký thử nghiệm lâm sàng, từ khi hình thành cơ sở dữ liệu đến tháng 10 năm 2025. Tổng cộng 11 RCT với 3.145 trẻ đã được phân tích. Hai người đánh giá độc lập trích xuất các kết cục lâm sàng bằng biểu mẫu thu thập dữ liệu chuẩn hóa nhằm bảo đảm độ tin cậy và giảm thiểu sai lệch.
Các tiêu chí đánh giá lâm sàng chính bao gồm tỷ lệ mắc NEC độ 2 trở lên, các đợt hạ đường huyết và nhiễm trùng huyết có bằng chứng nuôi cấy. Các tiêu chí thứ phát tập trung vào thời gian đạt nuôi ăn hoàn toàn qua đường ruột, thời gian truyền dịch tĩnh mạch, thời gian lấy lại cân nặng lúc sinh và thời gian nằm viện. Phân tích sử dụng nguy cơ tương đối gộp (relative risk, RR) với khoảng tin cậy 95% (confidence interval, CI) và đánh giá tính không đồng nhất cũng như chất lượng bằng chứng.
Kết quả chính
Phân tích gộp cho thấy không có khác biệt có ý nghĩa thống kê về các kết cục an toàn giữa nhóm EEF và nhóm PEF:
- NEC độ 2 trở lên: RR gộp 1,00 (CI 95%, 1,00–1,01; P=0,53), cho thấy không tăng nguy cơ.
- Hạ đường huyết: RR gộp 1,00 (CI 95%, 0,98–1,02; P=0,80), cho thấy nguy cơ tương đương.
- Nhiễm trùng huyết có bằng chứng nuôi cấy: RR gộp 1,03 (CI 95%, 1,00–1,07; P=0,08), gợi ý không tăng đáng kể.
Về tiến triển nuôi ăn và tăng trưởng:
- Trẻ nhận EEF đạt nuôi ăn hoàn toàn qua đường ruột sớm hơn đáng kể so với trẻ theo PEF.
- Thời gian điều trị bằng dịch truyền tĩnh mạch giảm, có thể góp phần hạn chế biến chứng liên quan đến catheter.
- Ghi nhận tình trạng lấy lại cân nặng lúc sinh nhanh hơn, phản ánh hỗ trợ dinh dưỡng hiệu quả hơn.
- Thời gian nằm viện ngắn hơn, có thể dẫn đến giảm sử dụng nguồn lực và chi phí y tế.
Tuy nhiên, độ chắc chắn của bằng chứng thay đổi, với chất lượng trung bình đối với kết cục NEC nhưng thấp đến rất thấp đối với các tham số khác, chủ yếu do tính không đồng nhất giữa các nghiên cứu và việc không thể làm mù trong các can thiệp nuôi ăn.
Bình luận chuyên gia
Phân tích gộp này cung cấp bằng chứng đáng chú ý ủng hộ tính an toàn và lợi ích tiềm năng của nuôi ăn hoàn toàn qua đường ruột sớm ở trẻ sinh non. Việc không ghi nhận tăng nguy cơ NEC làm giảm bớt mối lo ngại chính vốn trước đây đã hạn chế thực hành nuôi dưỡng đường ruột sớm tích cực. Cải thiện các mốc nuôi ăn và thời điểm xuất viện nhấn mạnh ý nghĩa lâm sàng cũng như lợi ích kinh tế tiềm tàng.
Tuy nhiên, bác sĩ lâm sàng cần diễn giải các phát hiện này một cách thận trọng. Các nghiên cứu được đưa vào có tuổi thai, phác đồ nuôi ăn và bối cảnh thực hiện khác nhau, có thể ảnh hưởng đến khả năng khái quát hóa. Không thể làm mù nhân viên chăm sóc đối với chiến lược nuôi ăn là một hạn chế đã được ghi nhận và có thể làm tăng nguy cơ sai lệch. Về cơ chế, dinh dưỡng qua đường ruột sớm có thể kích thích trưởng thành ruột, thúc đẩy đa dạng hệ vi sinh và tăng hấp thu dưỡng chất, qua đó phần nào giải thích các lợi ích quan sát được. Dù vậy, độ chắc chắn thấp của bằng chứng đối với các kết cục thứ phát nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về các thử nghiệm đa trung tâm lớn hơn, đủ lực nghiên cứu, với định nghĩa chuẩn hóa và theo dõi dài hạn về phát triển thần kinh.
Các hướng dẫn dinh dưỡng sơ sinh hiện nay đang dần tích hợp thêm bằng chứng ủng hộ giảm sớm nuôi dưỡng ngoài đường tiêu hóa và tăng cường nuôi ăn qua đường ruột thận trọng nhưng sớm. Phân tích gộp này củng cố rằng EEF được triển khai hợp lý có thể an toàn và có khả năng cải thiện kết cục lâm sàng. Tuy nhiên, việc đánh giá cá thể hóa dựa trên cân nặng lúc sinh, tuổi thai và tình trạng lâm sàng vẫn là ưu tiên hàng đầu.
Kết luận
Nuôi ăn hoàn toàn qua đường ruột sớm ở trẻ sinh non có vẻ khả thi và an toàn, không làm tăng các biến cố bất lợi nghiêm trọng như NEC, hạ đường huyết hoặc nhiễm trùng huyết có bằng chứng nuôi cấy. EEF giúp đẩy nhanh các mốc dinh dưỡng, giảm phụ thuộc vào hỗ trợ qua đường tĩnh mạch, hỗ trợ tăng trưởng nhanh hơn và rút ngắn thời gian nằm viện. Mặc dù kết quả đầy hứa hẹn, độ chắc chắn của bằng chứng ở mức trung bình đến thấp đòi hỏi phải diễn giải thận trọng. Cần thêm các RCT quy mô lớn, được thiết kế tốt, thực hiện ở nhiều môi trường chăm sóc sơ sinh khác nhau để xác nhận tính an toàn, làm rõ hiệu quả chi phí và đánh giá kết cục phát triển dài hạn trước khi áp dụng thường quy.
Hỗ trợ tài chính và thử nghiệm lâm sàng
Không được nêu trong báo cáo phân tích gộp chính. Các nghiên cứu được đưa vào có nguồn tài trợ khác nhau. Cần theo dõi các thử nghiệm đang diễn ra đã được đăng ký trong cơ sở dữ liệu thử nghiệm lâm sàng để cập nhật bằng chứng đang phát triển.
Tài liệu tham khảo
Santokh I, Fursule A, Dorasamy D, et al. Early Exclusive Enteral Feeding in Preterm Infants: A Meta-Analysis. Pediatrics. 2026. doi:10.1542/peds.2026-076045. PMID:42586559.
Tài liệu bổ sung tham khảo bao gồm các hướng dẫn dinh dưỡng sơ sinh hiện hành của American Academy of Pediatrics và các bài tổng quan Cochrane về chiến lược nuôi ăn ở trẻ sinh non.
