Điểm nổi bật
• Mô hình Chăm sóc Tâm lý–Chấn thương Tích hợp Unbroken cho phép triển khai ở quy mô lớn các dịch vụ sức khỏe tâm thần theo định hướng sang chấn trong một bệnh viện dân sự khi xung đột vẫn đang tiếp diễn.
• Từ tháng 2 năm 2022 đến tháng 12 năm 2025 tại Lviv, Ukraine, hơn 15.000 bệnh nhân bị thương liên quan đến chiến tranh và 7.538 cá nhân đã được chăm sóc tâm thần tập trung vào sang chấn.
• Mô hình này áp dụng tiếp cận tâm thần chủ động với phân loại ban đầu có cấu trúc vào các lộ trình lâm sàng, trình tự ưu tiên ổn định trước, và quản lý ca đa chuyên khoa theo chiều dọc.
• Việc tích hợp các dịch vụ thần kinh, ngoại khoa, phục hồi chức năng và tâm thần đã tạo điều kiện nhận diện sớm tình trạng đau khổ do sang chấn và bảo đảm tính liên tục của chăm sóc trong bối cảnh xung đột thiếu hụt nguồn lực.
Bối cảnh nghiên cứu
Chiến tranh ở Ukraine đã tạo ra gánh nặng sang chấn tâm lý chưa từng có ở cả quân nhân và dân thường. Tỷ lệ cao của rối loạn căng thẳng sau sang chấn (Posttraumatic Stress Disorder, PTSD), chấn thương sọ não (Traumatic Brain Injury, TBI), chấn thương thể chất nặng và các di chứng tâm thần do bị giam giữ ở cựu tù binh chiến tranh đặt ra những thách thức phức tạp cho cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Bối cảnh thời chiến áp đặt những hạn chế đáng kể lên hệ thống y tế, bao gồm nguồn lực hạn chế, cơ sở hạ tầng bị gián đoạn và các mối đe dọa an ninh đang diễn ra. Hệ thống bệnh viện dân sự trở thành nền tảng thiết yếu để cung cấp chăm sóc sức khỏe tâm thần theo định hướng sang chấn ở quy mô lớn. Tuy nhiên, hiện vẫn còn ít hướng dẫn về cách tổ chức thực tiễn các dịch vụ đa chuyên khoa nhằm xử trí các tình trạng y khoa và tâm thần chồng lấp trong môi trường xung đột biến động.
Thiết kế và triển khai nghiên cứu
Mô hình Chăm sóc Tâm lý–Chấn thương Tích hợp Unbroken được triển khai tại Lviv First Medical Union, nằm ở miền Tây Ukraine. Hệ thống bệnh viện dân sự này phải tiếp nhận khối lượng lớn bệnh nhân bị thương do chiến tranh và những người có nhu cầu sức khỏe tâm thần phức tạp. Mô hình được đưa vào áp dụng từ khi cuộc xâm lược toàn diện bắt đầu vào ngày 24 tháng 2 năm 2022 và được duy trì đến ngày 31 tháng 12 năm 2025, với mục tiêu cung cấp chăm sóc liên tục theo chiều dọc và có phối hợp.
Các đặc điểm thiết kế chính bao gồm:
Đi buồng tâm thần chủ động tại các khoa nội và ngoại khoa nhằm phát hiện sớm người bệnh có căng thẳng liên quan đến sang chấn.
Hệ thống phân loại ban đầu có cấu trúc để xếp người bệnh vào bốn lộ trình lâm sàng khác nhau dựa trên mức độ khẩn cấp và độ phức tạp.
Trình tự ưu tiên ổn định trước, đặt ổn định y khoa và thần kinh cấp tính lên trước khi khởi động các liệu pháp tâm lý tập trung vào sang chấn.
Phối hợp đa chuyên khoa, tích hợp tâm thần với thần kinh, ngoại khoa, phục hồi chức năng và các nhóm quản lý ca.
Quản lý ca theo chiều dọc nhằm bảo đảm theo dõi liên tục và điều trị thích ứng trong bối cảnh luân chuyển cao và nguồn lực hạn chế.
Kết quả chính
Từ ngày 24 tháng 2 năm 2022 đến ngày 31 tháng 12 năm 2025:
Lviv First Medical Union đã điều trị hơn 15.000 người bị thương liên quan đến chiến tranh.
Hơn 400 cựu tù binh chiến tranh, một quần thể có nguy cơ cao đặc biệt đối với các di chứng tâm thần, đã được chăm sóc theo mô hình này.
Tổng cộng 7.538 người bệnh riêng biệt đã được đánh giá và điều trị tâm thần thông qua Mô hình Unbroken.
Trong số này, 4.165 người bệnh đã nhận được liệu pháp tâm lý tập trung vào sang chấn, được điều chỉnh phù hợp với môi trường lâm sàng thời chiến.
Việc có các đợt đi buồng tâm thần chủ động đã bảo đảm phát hiện sớm tình trạng đau khổ liên quan đến sang chấn, tạo điều kiện can thiệp tâm lý kịp thời thay vì chuyển tuyến muộn sau khi xuất viện. Các lộ trình phân loại có cấu trúc cho phép ưu tiên dựa trên mức độ nặng lâm sàng và khả năng sẵn có của nguồn lực, nhờ đó sử dụng hiệu quả đội ngũ nhân viên và cơ sở hạ tầng vốn đang bị hạn chế.
Bằng cách sắp xếp ổn định các chấn thương thể chất và thần kinh trước khi bắt đầu trị liệu tâm lý, mô hình này phù hợp với thực hành tốt trong quản lý các tình trạng chồng lấp như chấn thương sọ não và PTSD, qua đó nâng cao khả năng dung nạp điều trị và cải thiện kết quả. Cách tiếp cận quản lý ca đa chuyên khoa thúc đẩy trao đổi thông suốt giữa các chuyên ngành, tăng cường tính liên tục của chăm sóc lấy người bệnh làm trung tâm—một yếu tố then chốt trong bối cảnh xung đột phức tạp, nơi việc chuyển viện và gián đoạn điều trị diễn ra thường xuyên.
Bình luận chuyên gia
Mô hình Unbroken là một ví dụ thực tiễn và đổi mới về triển khai dịch vụ sức khỏe tâm thần theo định hướng sang chấn trong điều kiện cực kỳ khắc nghiệt. Điểm tiến bộ chủ yếu của mô hình không chỉ nằm ở kỹ thuật lâm sàng mà còn ở tổ chức hệ thống các lộ trình chăm sóc, có khả năng đáp ứng các loại tổn thương chồng lấp và những biến động về nguồn lực.
Các mô hình tương tự có thể được điều chỉnh để áp dụng tại những khu vực xung đột khác hoặc bối cảnh hậu xung đột có gánh nặng sang chấn cao và hạ tầng sức khỏe tâm thần tập trung còn hạn chế. Sự phối hợp đa chuyên khoa được nêu ở đây phù hợp với các khuyến nghị hiện nay về sức khỏe tâm thần toàn cầu đối với mô hình chăm sóc tích hợp, đặc biệt trong những trường hợp chấn thương thần kinh và thể chất cùng tồn tại với rối loạn tâm thần.
Hạn chế bao gồm những khó khăn vốn có trong thu thập dữ liệu và nghiên cứu giữa bối cảnh xung đột đang diễn ra, cũng như việc chỉ dựa trên một cơ sở bệnh viện dân sự duy nhất, điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng khái quát hóa. Các nghiên cứu tiếp theo có thể so sánh kết quả với mô hình chăm sóc truyền thống hoặc đánh giá tính hiệu quả về chi phí nhằm cung cấp bằng chứng cho việc triển khai rộng hơn.
Kết luận
Tóm lại, Mô hình Chăm sóc Tâm lý–Chấn thương Tích hợp Unbroken cung cấp một khung làm việc đa chuyên khoa, có khả năng mở rộng, để triển khai chăm sóc sức khỏe tâm thần theo định hướng sang chấn trong các bệnh viện dân sự giữa bối cảnh chiến tranh đang tiếp diễn. Mô hình này cho thấy tiếp cận chủ động, các lộ trình lâm sàng dựa trên phân loại ban đầu, tích hợp các chuyên ngành đa lĩnh vực và trình tự ưu tiên ổn định trước là những chiến lược khả thi và hiệu quả trong quản lý quần thể sang chấn phức tạp ở môi trường khan hiếm nguồn lực nhưng nhu cầu cao.
Mô hình này có tiềm năng được áp dụng rộng rãi hơn tại các khu vực bị ảnh hưởng bởi xung đột trên toàn cầu, góp phần giải quyết những khoảng trống quan trọng trong hệ thống chăm sóc sang chấn, nơi các dịch vụ tâm thần truyền thống có thể bị phân mảnh hoặc quá tải. Việc tiếp tục phổ biến cách tiếp cận này song song với đánh giá nghiêm ngặt sẽ đóng vai trò thiết yếu trong cải thiện phục hồi sức khỏe tâm thần cho các quần thể bị ảnh hưởng bởi chiến tranh.
Reference
Berezyuk O, Rubinstein D, Duek O, Amen S, Samchuk O, Krynytska-Berezyuk U, Filts O, Svirchuk M, Herych H, Paolini L, Patsalides Hofmann B, Bluvshtein M, Umarbekov A, Philip NS, Harpaz-Rotem I. The Unbroken Integrative Psycho-Trauma Care Model: Health System Implementation in Wartime Ukraine. JAMA Psychiatry. 2026 Oct 28. doi: 10.1001/jamapsychiatry.2026.3438. Epub ahead of print. PMID: 42949753.
