Điểm nổi bật
Giảm cân đáng kể trước phẫu thuật (>10% trọng lượng cơ thể) ở bệnh nhân béo phì có liên quan với nguy cơ cao hơn của nhiễm trùng vết mổ (surgical site infection, SSI) và tái nhập viện sau phẫu thuật thu nhỏ tuyến vú (reduction mammoplasty, RM).
Béo phì bệnh lý nặng (chỉ số khối cơ thể [body mass index, BMI] 40–50) độc lập làm tăng nguy cơ SSI, bục vết mổ (wound dehiscence), hoại tử mỡ (fat necrosis) và tái khám tại khoa cấp cứu (emergency department, ED) sau RM.
Các chương trình giảm cân trước phẫu thuật có thể làm giảm kích thước vú và các chỉ số nhân trắc học, nhưng có thể không làm giảm hoàn toàn các biến chứng phẫu thuật.
Cần thận trọng khi diễn giải tác động của giảm cân do các yếu tố gây nhiễu tiềm tàng như tình trạng dinh dưỡng và suy yếu thể trạng (frailty) chưa được đo lường trong các nghiên cứu quan sát.
Bối cảnh
Béo phì là một yếu tố nguy cơ quan trọng đối với các kết cục phẫu thuật bất lợi, bao gồm tăng biến chứng vết mổ, nhiễm trùng và kéo dài thời gian nằm viện. Phẫu thuật thu nhỏ tuyến vú (RM) thường được thực hiện để làm giảm các triệu chứng liên quan đến phì đại tuyến vú, tình trạng này thường gặp và gây triệu chứng nhiều hơn ở phụ nữ thừa cân và béo phì. Tuy nhiên, béo phì làm phức tạp việc xử trí chu phẫu do làm tăng nguy cơ nhiễm trùng vết mổ, biến chứng lành thương và sử dụng dịch vụ y tế. Giảm cân trước phẫu thuật được khuyến khích rộng rãi nhằm giảm các nguy cơ này, nhưng bằng chứng về hiệu quả của biện pháp này trong việc cải thiện biến chứng sau RM vẫn còn hạn chế và chưa nhất quán. Đáng chú ý, việc giảm cân gần đây có mang lại hồ sơ nguy cơ phẫu thuật tương tự so với béo phì ổn định cân nặng hay không vẫn chưa được mô tả rõ. Tổng quan này tổng hợp các dữ liệu hiện có, tập trung vào tác động của giảm cân đáng kể trước phẫu thuật đối với kết cục sau mổ ở quần thể bệnh nhân béo phì trải qua RM.
Nội dung chính
Tác động của giảm cân đáng kể trước phẫu thuật đối với biến chứng sau mổ
Nghiên cứu gần đây toàn diện nhất của Sorenson và cộng sự (2026) đã sử dụng cơ sở dữ liệu Epic COSMOS để khảo sát 15.748 bệnh nhân béo phì trải qua RM, so sánh những người giảm ≥5% trọng lượng cơ thể trong vòng hai năm trước phẫu thuật với nhóm chứng có cân nặng ổn định. Sau khi ghép điểm xu hướng (propensity score matching) và hiệu chỉnh đa biến, nhóm giảm cân đáng kể (>10%) có nguy cơ SSI tăng có ý nghĩa thống kê (odds ratio hiệu chỉnh [adjusted odds ratio, aOR] 1,26; khoảng tin cậy 95% [95% confidence interval, CI] 1,04–1,52) và nguy cơ tái nhập viện cao hơn hơn gấp đôi (aOR 2,09; 95% CI 1,31–3,25) so với nhóm béo phì ổn định cân nặng.
Những phát hiện này thách thức giả định truyền thống rằng giảm cân trước phẫu thuật luôn cải thiện kết cục phẫu thuật. Nghiên cứu không cho thấy sự giảm bục vết mổ hoặc hoại tử mỡ trực tiếp liên quan đến giảm cân, nhưng béo phì bệnh lý nặng (BMI 40–50) tự thân làm tăng các nguy cơ này, nhấn mạnh các yếu tố nguy cơ dai dẳng liên quan đến BMI nền.
Can thiệp giảm cân trước phẫu thuật và giảm thể tích tuyến vú
Các nghiên cứu thí điểm trước đây đã xem xét các chương trình giảm cân có giám sát lâm sàng trước RM ở phụ nữ có phì đại tuyến vú gây triệu chứng. Một nghiên cứu nhỏ năm 2017 (Lundgren và cộng sự) triển khai can thiệp dinh dưỡng tích cực kéo dài 12 tuần ở phụ nữ thừa cân (BMI trung bình khoảng 31 kg/m2), đạt mức giảm cân trung vị 10,2 kg. Đáng chú ý, thể tích vú giảm khoảng 19%, tức là mức giảm tương đối lớn hơn so với tổng mức giảm cân, qua đó có thể hỗ trợ việc lập kế hoạch phẫu thuật.
Mặc dù kết quả này cho thấy tiềm năng giúp bệnh nhân đủ điều kiện phẫu thuật RM, nghiên cứu thí điểm vẫn ghi nhận phì đại tuyến vú còn tồn dư khi phẫu thuật, cho thấy chỉ riêng giảm cân có thể chưa đủ để làm giảm triệu chứng hoặc loại bỏ chỉ định phẫu thuật. Cỡ mẫu nhỏ và thiếu dữ liệu về kết cục sau mổ làm hạn chế khả năng rút ra kết luận về thay đổi nguy cơ biến chứng.
Béo phì và nguy cơ phẫu thuật độc lập với giảm cân
Trong các đoàn hệ quan sát và hồi cứu, béo phì bệnh lý nặng luôn có tương quan với tăng biến chứng sau mổ, bao gồm SSI, bục vết mổ, hoại tử mỡ và các lần sử dụng dịch vụ y tế không theo lịch. Cơ chế là đa yếu tố: đáp ứng miễn dịch suy giảm, động học lành thương thay đổi và tăng gánh nặng cơ học lên mô do tích tụ mỡ. Các nguy cơ này tồn tại bất kể tình trạng giảm cân gần đây, cho thấy tác động phức tạp của béo phì lên kết cục phẫu thuật.
Cân nhắc phương pháp luận và các lĩnh vực nghiên cứu
Dữ liệu chính về giảm cân trước phẫu thuật và kết cục RM chủ yếu đến từ các phân tích hồi cứu dựa trên các cơ sở dữ liệu lâm sàng quy mô lớn, vốn có các hạn chế cố hữu như nhiễu do chỉ định, các biến chưa đo lường (ví dụ: thiếu hụt dinh dưỡng, trạng thái dị hóa, frailty) và sự khác biệt về kỹ thuật phẫu thuật cũng như chăm sóc chu phẫu.
Hiện chưa có các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng tiến cứu đánh giá các can thiệp giảm cân trước phẫu thuật có cấu trúc với các thước đo kết cục sau mổ được chuẩn hóa. Ngoài ra, các đánh giá nên tích hợp các chỉ số về tình trạng dinh dưỡng và chức năng thể lực để làm rõ các cơ chế sinh học nền tảng của tỷ lệ biến chứng tăng ở bệnh nhân có giảm cân đáng kể gần đây.
Bình luận của chuyên gia
Bằng chứng mới nổi này làm tinh tế hơn quan điểm truyền thống vốn ủng hộ giảm cân trước phẫu thuật như một biện pháp luôn có lợi ở bệnh nhân béo phì có chỉ định phẫu thuật. Quan sát rằng giảm cân đáng kể (>10%) có thể nghịch lý làm tăng nguy cơ SSI và tái nhập viện sau RM gợi ý sự tương tác phức tạp giữa giảm cân nhanh hoặc gần đây với các dự trữ sinh học cần thiết cho quá trình lành thương.
Các cơ chế tiềm tàng bao gồm thiếu hụt dinh dưỡng, giảm khối lượng cơ (sarcopenia), suy giảm miễn dịch và frailty; các yếu tố này không được đo trực tiếp trong nghiên cứu được trích dẫn nhưng có thể là trung gian làm tăng bệnh suất phẫu thuật. Ngoài ra, giảm cân có thể là không chủ ý hoặc phản ánh các bệnh đồng mắc nền làm nặng thêm nguy cơ.
Các hướng dẫn lâm sàng nên diễn giải các phát hiện này một cách thận trọng, cân bằng lợi ích của giảm cân với các tác động bất lợi có thể có lên lành thương và hồi phục. Đánh giá trước phẫu thuật cần vượt ra ngoài BMI và diễn biến cân nặng để bao gồm đánh giá dinh dưỡng toàn diện và tình trạng chức năng thể lực.
Tư vấn trước phẫu thuật nên nêu rõ rằng dù giảm cân có thể làm giảm thể tích vú và cải thiện khả năng đủ điều kiện phẫu thuật, biện pháp này không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ tăng cao vốn có ở bệnh nhân béo phì và trong một số tình huống có thể tạm thời làm tăng nguy cơ biến chứng.
Cần thêm nghiên cứu để xác định thời điểm, mức độ và phương pháp giảm cân trước phẫu thuật tối ưu, lý tưởng là thông qua các nghiên cứu can thiệp tiến cứu có theo dõi dinh dưỡng và đánh giá chức năng được chuẩn hóa.
Kết luận
Giảm cân đáng kể trước phẫu thuật, vượt quá 10% trọng lượng cơ thể, ở bệnh nhân béo phì trải qua phẫu thuật thu nhỏ tuyến vú có liên quan với nguy cơ tăng nhiễm trùng vết mổ và tái nhập viện so với bệnh nhân béo phì có cân nặng ổn định. Béo phì bệnh lý nặng vẫn là một yếu tố nguy cơ độc lập đối với nhiều biến chứng sau mổ. Mặc dù các chương trình giảm cân trước phẫu thuật có thể hỗ trợ tiến hành phẫu thuật bằng cách làm giảm kích thước vú và kích thước cơ thể, chúng không chắc chắn làm giảm nguy cơ phẫu thuật và có thể làm nảy sinh lo ngại liên quan đến tình trạng dinh dưỡng và chức năng.
Bác sĩ phẫu thuật và các nhóm đa chuyên khoa nên đánh giá cẩn trọng bệnh nhân béo phì, xem xét cả cân nặng hiện tại và tiền sử giảm cân gần đây, đồng thời tích hợp đánh giá dinh dưỡng và điều chỉnh chăm sóc chu phẫu phù hợp. Vẫn còn nhu cầu cấp thiết về các nghiên cứu tiền cứu có đối chứng nhằm tối ưu hóa quy trình quản lý cân nặng trước phẫu thuật và cải thiện kết cục phẫu thuật ở quần thể này.
Tài liệu tham khảo
Sorenson TJ, Lisk R, Boyd CJ, Hemal K, Choi M, Karp N, Cohen O. Substantial preoperative weight loss increases odds of healthcare utilization after reduction mammoplasty in obese patients. Plast Reconstr Surg. 2026 Oct 19. doi:10.1097/PRS.0000000000013550. PMID: 42896508.
Lundgren L, Rasmussen M, Sjöström L, Sennerstam R, Olsson M. Preoperative weight loss program targeting women with overweight and hypertrophy of the breast – a pilot study. Clin Obes. 2017 Apr;7(2):98-104. doi:10.1111/cob.12175. PMID: 28112868.
