Cắt bỏ buồng trứng sau cắt tử cung lành tính ở phụ nữ sau mãn kinh: ảnh hưởng đến tim mạch và xương từ một nghiên cứu dựa trên quần thể

Điểm nổi bật

• Cắt bỏ vòi trứng và buồng trứng hai bên (bilateral salpingo-oophorectomy) ở phụ nữ sau mãn kinh khi thực hiện cắt tử cung lành tính không làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch lâm sàng hoặc biến cố về xương.
• Cắt bỏ buồng trứng có liên quan đến nguy cơ đái tháo đường và tăng huyết áp cao hơn, là các tình trạng làm tăng khuynh hướng mắc bệnh tim mạch.
• Phụ nữ trải qua phẫu thuật cắt bỏ buồng trứng có nhiều khả năng bắt đầu liệu pháp hormone mãn kinh sau mổ hơn.
• Kết quả gợi ý rằng việc bảo tồn buồng trứng ở phụ nữ sau mãn kinh khi cắt tử cung lành tính có thể có lợi trong việc giảm các yếu tố nguy cơ tim mạch.

Bối cảnh nghiên cứu

Cắt tử cung lành tính—tức là phẫu thuật lấy bỏ tử cung vì các chỉ định không do ung thư—là một thủ thuật phụ khoa được thực hiện thường xuyên ở phụ nữ sau mãn kinh. Một quyết định lâm sàng thường được đặt ra đồng thời là có nên cắt bỏ buồng trứng (bilateral salpingo-oophorectomy) nhằm giảm nguy cơ ung thư buồng trứng và các phẫu thuật phần phụ trong tương lai hay không. Tuy nhiên, buồng trứng vẫn tiếp tục tiết một lượng hormone còn sót lại sau mãn kinh, và điều này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch cũng như mật độ xương. Bệnh tim mạch và loãng xương là những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật ở phụ nữ cao tuổi, làm suy giảm chất lượng cuộc sống và tăng tử vong. Mặc dù có các nguy cơ về mặt lý thuyết, bằng chứng về tác động sức khỏe của cắt bỏ buồng trứng ở nhóm dân số này vẫn chưa đầy đủ và còn thiếu nhất quán, cho thấy sự cần thiết của các nghiên cứu quy mô lớn dựa trên quần thể.

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu thuần tập hồi cứu này sử dụng dữ liệu hành chính y tế liên kết từ British Columbia, Canada, trong giai đoạn từ ngày 1 tháng 1 năm 1996 đến ngày 30 tháng 9 năm 2019, với thời gian theo dõi đến ngày 31 tháng 12 năm 2020. Quần thể nghiên cứu gồm 18.676 người sau mãn kinh, tuổi từ 50 đến 60 tại thời điểm cắt tử cung lành tính, được phân nhóm theo tình trạng cắt bỏ buồng trứng: cắt tử cung kèm bilateral salpingo-oophorectomy so với cắt tử cung nhưng bảo tồn buồng trứng.

Các mô hình nguy cơ tỷ lệ Cox đa biến, đã hiệu chỉnh theo tuổi tại thời điểm phẫu thuật, năm phẫu thuật, việc sử dụng liệu pháp hormone mãn kinh toàn thân (menopausal hormone therapy, MHT) sau phẫu thuật, bệnh tim mạch và bệnh xương nền, chỉ định phẫu thuật và phương pháp phẫu thuật, được dùng để đánh giá kết cục. Phân tích phân nhóm phân biệt giai đoạn sau mãn kinh sớm (50–55 tuổi) và muộn hơn (56–60 tuổi).

Các tiêu chí đánh giá chính bao gồm biến cố tim mạch gộp (suy tim sung huyết, nhồi máu cơ tim, bệnh mạch máu não, bệnh tim thiếu máu cục bộ), các thủ thuật tim mạch (can thiệp động mạch vành qua da, bắc cầu động mạch vành, thông tim), loãng xương, gãy xương và khởi trị thuốc điều trị loãng xương hoặc thuốc tim mạch.

Kết quả chính

Trong số 18.676 phụ nữ được phân tích, 46,3% (n=8.653) đã được cắt bỏ vòi trứng và buồng trứng hai bên tại thời điểm cắt tử cung. Không ghi nhận khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai nhóm về tỷ lệ biến cố tim mạch gộp hoặc các thủ thuật tim mạch lớn trong thời gian theo dõi.

Tuy nhiên, nhóm cắt bỏ buồng trứng cho thấy nguy cơ chẩn đoán các tình trạng làm tăng khuynh hướng mắc bệnh tim mạch cao hơn có ý nghĩa thống kê 16%, chủ yếu là đái tháo đường và tăng huyết áp (hazard ratio hiệu chỉnh [aHR] 1,16; khoảng tin cậy 95% [CI], 1,08–1,25). Tương ứng, những người này cũng có nhiều khả năng được kê đơn thuốc tim mạch hơn (aHR 1,07; CI 95%, 1,00–1,15).

Về sức khỏe xương, không ghi nhận khác biệt có ý nghĩa sau khi hiệu chỉnh các biến đồng biến đối với tỷ lệ chẩn đoán loãng xương, tỷ lệ gãy xương hoặc khởi trị thuốc điều trị loãng xương.

Đáng chú ý, phụ nữ trải qua cắt bỏ buồng trứng có khả năng bắt đầu MHT sau phẫu thuật cao hơn hơn gấp đôi so với nhóm bảo tồn buồng trứng (aHR 2,04; CI 95%, 1,92–2,17), phản ánh xu hướng thực hành lâm sàng nhằm xử trí tình trạng thiếu hụt hormone.

Phân tích phân nhóm theo tuổi (50–55 tuổi so với 56–60 tuổi) cho kết quả nhất quán, trong đó phân nhóm 50–55 tuổi ủng hộ các phát hiện chính, qua đó nhấn mạnh tính vững chắc của dữ liệu.

Nhận định chuyên gia

Sự sản xuất hormone còn sót lại từ buồng trứng sau mãn kinh, đặc biệt là chuyển đổi androgen thành estrogen qua quá trình aromat hóa ngoại vi, được giả thuyết là có tác dụng bảo vệ tim mạch và xương. Kết quả nghiên cứu này phù hợp với quan điểm ngày càng được quan tâm rằng việc giữ lại buồng trứng ở bệnh nhân sau mãn kinh được cắt tử cung lành tính có thể làm giảm các yếu tố nguy cơ tim mạch mà không làm tăng nguy cơ ung thư.

Việc không ghi nhận gia tăng rõ rệt các biến cố tim mạch mặc dù tỷ lệ đái tháo đường và tăng huyết áp cao hơn cho thấy thời điểm, thời gian và môi trường nội tiết sau cắt bỏ buồng trứng có thể điều biến tiến triển bệnh, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu theo dõi cẩn thận và triển khai các chiến lược dự phòng ở nhóm dân số này.

Tỷ lệ khởi trị MHT cao hơn sau cắt bỏ buồng trứng phản ánh sự ghi nhận lâm sàng về tình trạng thiếu hụt hormone đột ngột và lợi ích tiềm năng trong kiểm soát triệu chứng, mặc dù tác động dài hạn lên sức khỏe tim mạch và xương vẫn cần được làm rõ thêm.

Các hạn chế bao gồm thiết kế hồi cứu, phụ thuộc vào dữ liệu hành chính có thể ghi nhận chưa đầy đủ bệnh dưới lâm sàng, không hiệu chỉnh các yếu tố lối sống (ví dụ: hút thuốc, hoạt động thể lực), và thiếu hồ sơ hormone chi tiết. Ngoài ra, tính khái quát hóa có thể bị giới hạn trong các cơ sở y tế và quần thể tương tự.

Cần có các thử nghiệm tiến cứu thực dụng so sánh bảo tồn buồng trứng với cắt bỏ buồng trứng ở phụ nữ sau mãn kinh được cắt tử cung lành tính để định hướng quyết định cá thể hóa, có cân nhắc nguy cơ ung thư, sức khỏe tim mạch, tính toàn vẹn của xương và chất lượng cuộc sống.

Kết luận

Trong nghiên cứu đoàn hệ lớn dựa trên quần thể này, cắt bỏ vòi trứng và buồng trứng hai bên trong phẫu thuật cắt tử cung lành tính ở phụ nữ sau mãn kinh 50–60 tuổi không liên quan đến gia tăng biến cố tim mạch lâm sàng hoặc bệnh lý xương, nhưng có liên quan đến tăng chẩn đoán các yếu tố nguy cơ tim mạch như đái tháo đường và tăng huyết áp, cùng với việc sử dụng nhiều hơn các thuốc liên quan. Ngoài ra, cắt bỏ buồng trứng làm tăng đáng kể khả năng khởi trị liệu pháp hormone mãn kinh.

Dữ liệu ủng hộ việc cân nhắc bảo tồn buồng trứng trong cắt tử cung lành tính ở bệnh nhân sau mãn kinh nhằm duy trì chức năng buồng trứng còn sót lại và có thể làm giảm các yếu tố nguy cơ tim mạch. Do thực hành hiện nay còn khác nhau và bằng chứng định hướng kết cục còn hạn chế, cần có các thử nghiệm lâm sàng tiến cứu để tối ưu hóa chiến lược quản lý cho nhóm bệnh nhân này.

Tài trợ và thử nghiệm lâm sàng

Nghiên cứu này được hỗ trợ bởi các khoản tài trợ nghiên cứu từ Canada (chi tiết không được nêu rõ). Không áp dụng đăng ký thử nghiệm lâm sàng do đây là nghiên cứu quan sát hồi cứu.

Tài liệu tham khảo

1. Abreu do Valle H, Salmanpour A, Kaur P, Dawson L, Wong GC, Kwon JS, Hanley GE. Health outcomes following oophorectomy during benign hysterectomy in those who are in postmenopausal ages: a population-based study. Am J Obstet Gynecol. 2026 Apr;235(3):555-565. PMID: 41967739.

2. Parker WH. Ovarian conservation at the time of hysterectomy—pros and cons. Menopause. 2009;16(3):482-489.

3. Rocca WA, Grossardt BR, de Andrade M, Malkasian GD, Melton LJ 3rd. Survival patterns after oophorectomy in premenopausal women: a population-based cohort study. Lancet Oncol. 2006;7(7):547-554.

4. Shuster LT, Rhodes DJ, Gostout BS, Grossardt BR, Rocca WA. Premature menopause or early menopause: long-term health consequences. Maturitas. 2010;65(2):161-166.

5. Nelson HD. Menopause. Lancet. 2008;371(9614):760-770.

6. Manson JE, Kaunitz AM. Menopause management—getting clinical care back on track. N Engl J Med. 2016;374(9):803-806.