Điểm nổi bật
– Các bác sĩ lâm sàng trong chăm sóc giảm nhẹ trải qua những cảm xúc mạnh mẽ do các tình huống chăm sóc cuối đời phức tạp, như các tình huống tiến thoái lưỡng nan về đạo đức và các xung đột cảm xúc.
– Họ chủ động nhận diện những cảm xúc này thông qua các dấu hiệu về thể chất và tâm lý.
– Một bước đánh giá quan trọng quyết định việc có chia sẻ những cảm xúc đó hay không, cũng như chia sẻ theo cách nào, chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố như năng lực cảm xúc và mức độ an toàn trong nhóm.
– Chia sẻ cảm xúc một cách chiến lược giúp xây dựng mối liên kết sâu sắc hơn với người bệnh và gia đình, đồng thời tăng cường chăm sóc lấy người bệnh và mối quan hệ làm trung tâm.
Bối cảnh nghiên cứu
Chăm sóc giảm nhẹ, tập trung vào việc giảm đau khổ và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh mắc bệnh nặng, thường bao gồm các cuộc gặp gỡ giàu cảm xúc. Trong quá trình chăm sóc cuối đời, bác sĩ lâm sàng thường xuyên phải đối mặt với xung đột đạo đức, nỗi distress của người bệnh và gia đình, cũng như các vấn đề hiện sinh. Mặc dù cường độ cảm xúc vốn có trong các cuộc tư vấn này rất cao, vai trò của chính cảm xúc nơi bác sĩ lâm sàng vẫn còn ít được nghiên cứu trong thực hành và đào tạo. Việc hiểu cách bác sĩ lâm sàng sử dụng cảm xúc của mình có thể cung cấp cơ sở cho các chiến lược hỗ trợ khả năng phục hồi cảm xúc và tối ưu hóa mối quan hệ người bệnh–bác sĩ, vốn là yếu tố then chốt để đạt được chăm sóc nhân ái, toàn diện.
Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu định tính này sử dụng phương pháp lý thuyết nền tảng kiến tạo xã hội (social constructivist grounded theory) để khám phá cách các bác sĩ lâm sàng chăm sóc giảm nhẹ sử dụng cảm xúc của họ trong các buổi tư vấn với người bệnh. Các nhà nghiên cứu đã tiến hành phỏng vấn cá nhân 22 bác sĩ lâm sàng thuộc nhiều chuyên ngành khác nhau—bao gồm 2 nhà tâm lý học, 4 nhân viên công tác xã hội, 5 điều dưỡng và 11 bác sĩ—tại 10 quốc gia, nhằm bảo đảm tính đại diện rộng về văn hóa và chuyên môn. Phần lớn người tham gia là nữ (14/22), tuổi trung bình 45 và trung bình 13 năm kinh nghiệm trong chăm sóc giảm nhẹ. Nghiên cứu nhằm ghi nhận các trải nghiệm xác thực và diễn giải các quá trình liên quan đến việc sử dụng cảm xúc của bác sĩ lâm sàng trong các cuộc tư vấn.
Kết quả chính
Quy trình ba giai đoạn sử dụng cảm xúc
Nghiên cứu xác định một quy trình động gồm ba giai đoạn liên kết với nhau mà bác sĩ lâm sàng trải qua khi quản lý cảm xúc của mình trong các tình huống chăm sóc cuối đời khó khăn:
1. Khởi phát cảm xúc và nhận biết
Bác sĩ lâm sàng gặp phải các tình huống thách thức về mặt cảm xúc như các tình huống tiến thoái lưỡng nan về đạo đức, ý kiến trái chiều, hoặc tiếp xúc trực tiếp với những cảm xúc mạnh mẽ của người bệnh và gia đình, từ đó khởi phát cảm xúc dữ dội. Họ nhận biết những cảm xúc này thông qua các tín hiệu sinh lý (ví dụ: thay đổi nhịp tim, căng cơ) hoặc tín hiệu tâm lý (ví dụ: ý nghĩ xâm nhập, thay đổi khí sắc). Sự nhận biết này là bước nền tảng giúp bác sĩ lâm sàng chủ động tương tác với cảm xúc của mình một cách có chủ ý.
2. Đánh giá việc chia sẻ cảm xúc
Sau khi nhận biết, bác sĩ lâm sàng đánh giá liệu việc bộc lộ cảm xúc có phù hợp hay không. Đánh giá này chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố thúc đẩy và cản trở, bao gồm năng lực cảm xúc mà họ tự nhận thức, kinh nghiệm trước đó, và mức độ an toàn tâm lý được cảm nhận trong nhóm lâm sàng. Chẳng hạn, trong một môi trường hỗ trợ, nơi việc bộc lộ cảm xúc được bình thường hóa và coi trọng, bác sĩ lâm sàng cảm thấy tự tin hơn khi chia sẻ cảm xúc.
3. Quyết định và hình thức chia sẻ
Sau đó, bác sĩ lâm sàng quyết định có chia sẻ cảm xúc hay không và chia sẻ bằng cách nào—bằng lời nói, thông qua các phát biểu trực tiếp, hoặc không lời qua ngôn ngữ cơ thể, giọng điệu, hay nét mặt. Việc chia sẻ này nhằm xác nhận cảm xúc của người bệnh và gia đình, thúc đẩy sự thấu hiểu lẫn nhau, và làm sâu sắc thêm mối liên kết quan hệ, yếu tố thiết yếu đối với chăm sóc cuối đời lấy người bệnh làm trung tâm. Do đó, bộc lộ cảm xúc một cách chiến lược nổi lên như một công cụ có chủ đích để củng cố liên minh trị liệu.
Khái niệm cốt lõi: Xây dựng kết nối thông qua cảm xúc
Xuyên suốt cả ba giai đoạn, giá trị nền tảng liên kết toàn bộ quy trình là ý định nuôi dưỡng sự kết nối. Bác sĩ lâm sàng nhìn nhận việc sử dụng cảm xúc của mình không phải là điểm yếu mà là một nguồn lực để tăng cường sự thấu cảm, tin cậy và giao tiếp với người bệnh và thân nhân, từ đó cải thiện chất lượng và chiều sâu của chăm sóc.
Bình luận của chuyên gia
Các kết quả này phù hợp với sự ghi nhận ngày càng tăng trong y văn rằng năng lực cảm xúc là một thành phần then chốt của chăm sóc giảm nhẹ hiệu quả. Kỹ năng nhận biết và điều chỉnh cảm xúc là thiết yếu để bác sĩ lâm sàng có thể đối phó với các tình huống lâm sàng căng thẳng mà không bị kiệt sức, đồng thời vẫn duy trì được chăm sóc nhân ái. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng các chương trình đào tạo nên tích hợp phát triển kỹ năng cảm xúc để chuẩn bị tốt hơn cho bác sĩ lâm sàng trước những yêu cầu liên cá nhân của chăm sóc giảm nhẹ. Bắt nguồn từ lý thuyết kiến tạo xã hội, nghiên cứu này cũng thừa nhận rằng biểu hiện cảm xúc được định hình bởi các bối cảnh văn hóa và xã hội, do đó khuyến nghị các can thiệp cần nhạy cảm với bối cảnh. Tuy nhiên, các hạn chế bao gồm tính tự báo cáo của phỏng vấn và khả năng sai lệch chọn mẫu do những người tham gia vốn đã nhạy cảm với các khía cạnh cảm xúc của chăm sóc.
Kết luận
Nghiên cứu này làm phong phú thêm hiểu biết về cách các bác sĩ lâm sàng chăm sóc giảm nhẹ chủ động sử dụng cảm xúc của mình trong các cuộc tư vấn để hình thành những kết nối có ý nghĩa với người bệnh và gia đình. Mô hình ba giai đoạn được đề xuất nhấn mạnh rằng nhận biết, đánh giá và chia sẻ cảm xúc có chủ đích là một chiến lược quan hệ hiệu quả. Việc tích hợp đào tạo kỹ năng cảm xúc được điều chỉnh phù hợp với bối cảnh chăm sóc giảm nhẹ hứa hẹn sẽ nâng cao sức khỏe tinh thần của bác sĩ lâm sàng và cải thiện các kết cục lấy người bệnh làm trung tâm. Các nghiên cứu trong tương lai nên khám phá các yếu tố tổ chức và văn hóa định hình việc sử dụng cảm xúc, đồng thời đánh giá tác động dài hạn của giáo dục năng lực cảm xúc đối với thực hành lâm sàng.
Tài liệu tham khảo
1. Moens K, Bilsen J, Zambrano SC. Connecting Through Emotions: A Social Constructivist Grounded Theory on How Palliative Care Clinicians Use Their Emotions During Consultations. J Gen Intern Med. 2026 Jun 15. PMID: 42298201.
2. Sinclair S, Raffin-Bouchal S, Venturato L, et al. Compassion training in healthcare: what are patients’ perspectives on training healthcare providers? A scoping review. BMC Med Educ. 2020;20(1):45.
3. Gentry MT, Webster J, Godfrey KM. Emotional intelligence and empathy in palliative care clinicians: A systematic review. Palliat Med. 2019;33(5):501-512.