Điểm nổi bật
- Các chất ức chế thụ thể interleukin 6 (IL-6RB), bao gồm tocilizumab và satralizumab, làm giảm đáng kể tỷ lệ tái phát ở bệnh nhân mắc bệnh liên quan đến kháng thể MOG (MOGAD) tái phát.
- Tỷ lệ tái phát hằng năm (annualized relapse rate, ARR) giảm từ 0,64 trước điều trị IL-6RB xuống 0,09 trong thời gian điều trị, tương đương mức giảm 88% số đợt tái phát.
- Điều trị IL-6RB cho hiệu quả phòng tái phát tương đương với immunoglobulin tiêm tĩnh mạch liều cao (IVIG ≥1 g/kg mỗi 4 tuần), nhưng vượt trội hơn so với liều IVIG thấp hơn.
- Dữ liệu an toàn chủ yếu ghi nhận các nhiễm trùng nhẹ; nhiễm trùng nặng xảy ra ở 9% bệnh nhân, cho thấy nhìn chung hồ sơ an toàn thuận lợi.
Bối cảnh nghiên cứu
Bệnh liên quan đến kháng thể glycoprotein tế bào thần kinh đệm oligodendrocyte myelin (myelin oligodendrocyte glycoprotein antibody-associated disease, MOGAD) là một rối loạn viêm mất myelin của hệ thần kinh trung ương, đặc trưng bởi các đợt tái phát có thể dẫn đến khuyết tật thần kinh. Mặc dù ngày càng được ghi nhận nhiều hơn, hiện vẫn chưa có liệu pháp phòng tái phát nào được phê duyệt đầy đủ hoặc được chấp nhận rộng rãi cho MOGAD. Các lựa chọn điều trị như immunoglobulin tiêm tĩnh mạch (intravenous immunoglobulin, IVIG), corticosteroid và các thuốc ức chế miễn dịch khác có hiệu quả thay đổi, đồng thời một số phương pháp đi kèm chi phí cao hoặc tác dụng bất lợi đáng kể. Interleukin 6 (IL-6) là một cytokine tiền viêm có liên quan đến viêm thần kinh tự miễn, và việc ức chế thụ thể của nó đã cho thấy triển vọng trong các bệnh lý liên quan như rối loạn phổ viêm tủy thị thần kinh (neuromyelitis optica spectrum disorder, NMOSD). Tuy nhiên, bằng chứng về các chất ức chế thụ thể IL-6 (IL-6RB) trong MOGAD còn hạn chế do cỡ mẫu nhỏ và thiếu các nghiên cứu so sánh hiệu quả, từ đó làm hạn chế việc áp dụng rộng rãi trong thực hành lâm sàng.
Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu đoàn hệ hồi cứu đa trung tâm quốc tế này phân tích dữ liệu của 116 bệnh nhân MOGAD được điều trị bằng IL-6RB (tocilizumab hoặc satralizumab) trong giai đoạn từ ngày 1 tháng 1 năm 2015 đến ngày 31 tháng 12 năm 2025. Phạm vi địa lý bao gồm nhiều trung tâm tại Bắc Mỹ và Nam Mỹ (Hoa Kỳ, Canada, Mexico, Argentina, Brazil, Chile, Colombia và Peru). Nghiên cứu bao gồm tất cả bệnh nhân đã nhận ít nhất một liều IL-6RB, không có tiêu chí loại trừ.
Để làm nhóm so sánh, một đoàn hệ lịch sử gồm 59 bệnh nhân được điều trị bằng IVIG với các mức liều khác nhau đã được đưa vào nhằm đánh giá khác biệt về kết cục tái phát. Các kết cục chính bao gồm ARR trong thời gian điều trị IL-6RB, thời gian đến lần tái phát tiếp theo sau khi bắt đầu điều trị, và các biến cố bất lợi. Hiệu chỉnh thống kê bằng phương pháp trọng số theo nghịch đảo của xác suất điều trị (inverse probability of treatment weighting, IPTW) đã được sử dụng để hiệu chỉnh theo tuổi, giới, tỷ lệ tái phát trước đó và các liệu pháp dùng đồng thời, nhằm giảm thiểu sai lệch do nhiễu.
Kết quả chính
Đoàn hệ điều trị bằng IL-6RB chủ yếu là bệnh nhân dùng tocilizumab (90%) và đa số là nữ (60,3%), trong đó 18% dưới 18 tuổi. Thời gian điều trị trung vị là 1,4 năm, tương ứng với 241,8 năm-người phơi nhiễm. Trong quá trình điều trị IL-6RB, ARR giảm rõ rệt từ 0,64 trước điều trị (KTC 95%, 0,58–0,70) xuống 0,09 (KTC 95%, 0,06–0,14), tương đương mức giảm tương đối 88% (tỷ số tỷ suất mắc 0,08; KTC 95%, 0,04–0,16). Đáng chú ý, trong toàn bộ bệnh nhân dùng IL-6RB, đã ghi nhận 23 đợt tái phát trong thời gian nghiên cứu.
Trong đoàn hệ IVIG, có 30 đợt tái phát xảy ra trên 133,8 năm-người, tương ứng ARR là 0,22 (KTC 95%, 0,15–0,32). Khi phân tầng theo liều, điều trị IL-6RB liên quan với nguy cơ tái phát thấp hơn có ý nghĩa so với IVIG liều dưới 1 g/kg mỗi bốn tuần (hazard ratio [HR], 4,5; KTC 95%, 2,0–9,8). Tuy nhiên, sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê khi so sánh với IVIG liều cao hơn (≥1 g/kg mỗi bốn tuần; HR, 2,0; KTC 95%, 0,8–4,5), cho thấy hiệu quả giữa IL-6RB và phác đồ IVIG liều cao là tương đương.
Đánh giá an toàn cho thấy 50% bệnh nhân dùng IL-6RB gặp biến cố bất lợi, chủ yếu là các nhiễm trùng nhẹ như nhiễm trùng đường hô hấp trên và nhiễm trùng đường tiết niệu. Nhiễm trùng nặng được báo cáo ở 9% đoàn hệ, cho thấy cần theo dõi sát nhưng hồ sơ an toàn nhìn chung vẫn chấp nhận được ở quần thể này.
Bình luận của chuyên gia
Nghiên cứu cung cấp bằng chứng thuyết phục ủng hộ ức chế thụ thể IL-6 như một chiến lược phòng tái phát hiệu quả trong MOGAD. Mức giảm mạnh tần suất tái phát phù hợp với vai trò của IL-6 trong viêm thần kinh tự miễn. Việc tocilizumab được sử dụng rộng rãi và có chi phí thấp hơn so với các thuốc sinh học khác hoặc truyền IVIG kéo dài có thể giúp tăng khả năng tiếp cận trên toàn cầu, đặc biệt ở các bối cảnh nguồn lực hạn chế.
Các hạn chế bao gồm thiết kế hồi cứu, khả năng còn nhiễu tồn dư, và thời gian theo dõi tương đối khiêm tốn. Hơn nữa, cần các thử nghiệm ngẫu nhiên đối đầu trực tiếp để xác định chắc chắn hiệu quả so sánh và độ an toàn dài hạn. Sự xuất hiện của nhiễm trùng nặng, dù không nhiều, vẫn đòi hỏi theo dõi bệnh nhân cẩn thận trong quá trình điều trị IL-6RB.
Về mặt cơ chế, IL-6RB có khả năng điều hòa quần thể tế bào B và các thác tín hiệu viêm downstream liên quan đến bệnh sinh do kháng thể MOG, từ đó bổ trợ cho tác dụng điều hòa miễn dịch của IVIG.
Kết luận
Nghiên cứu hồi cứu đa quốc gia quy mô lớn này cho thấy ức chế thụ thể IL-6 bằng tocilizumab hoặc satralizumab làm giảm đáng kể tỷ lệ tái phát ở bệnh liên quan đến kháng thể MOG, đồng thời có hồ sơ an toàn thuận lợi. Hiệu quả phòng tái phát của phương pháp này tương đương với IVIG liều cao hơn, gợi ý đây là một lựa chọn thay thế hoặc điều trị phối hợp khả thi. Với khả năng tiếp cận và tính hiệu quả chi phí, IL-6RB có triển vọng được áp dụng rộng rãi trong thực hành lâm sàng để quản lý MOGAD tái phát. Cần các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng tiến cứu để xác nhận các phát hiện này và tối ưu hóa phác đồ điều trị.
Tài trợ và ClinicalTrials.gov
Nghiên cứu được thực hiện dưới sự bảo trợ của The Americas MOGAD Treatment Group. Bài báo không nêu cụ thể nguồn tài trợ. Thông tin đăng ký ClinicalTrials.gov không được cung cấp.
Tài liệu tham khảo
Vilaseca A, Bilodeau PA, Gakis G, et al. Interleukin 6 Receptor Blockade for Relapse Prevention in Myelin Oligodendrocyte Glycoprotein Antibody-Associated Disease. JAMA Neurology. 2026;PMID: 42440328.
Ramanan S, Tantsis E, Kenna PF, et al. Treatment of anti-MOG antibody-associated disease: a systematic review. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2020;91(2):125-134. doi:10.1136/jnnp-2019-321452
Reindl M, Di Pauli F, Rostasy K, Berger T. The spectrum of MOG autoantibody-associated demyelinating diseases. Nat Rev Neurol. 2013;9(8):455-461.