Điểm nổi bật
Nghiên cứu G-MASLD, bao gồm 17.792 bệnh nhân MASLD tại 41 quốc gia, đã đánh giá hiệu năng chẩn đoán trên toàn cầu của các xét nghiệm không xâm lấn (non-invasive tests, NITs) trong xác định các giai đoạn xơ hóa gan. Các điểm nổi bật chính gồm: 1) Có sự khác biệt đáng kể theo khu vực về độ chính xác chẩn đoán của các NITs thường dùng như FIB-4, ELF và đo độ cứng gan (liver stiffness measurement, LSM) trong phát hiện xơ hóa gan tiến triển và xơ gan; 2) Các điểm số kết hợp Agile-3+ và Agile-4 cho thấy hiệu năng chẩn đoán vượt trội và nhất quán trên toàn thế giới; 3) Các xét nghiệm không xâm lấn vẫn còn những hạn chế, đặc biệt tại Bắc Mỹ và Mỹ Latinh, cho thấy cần điều chỉnh theo khu vực hoặc tiếp tục tinh chỉnh các thuật toán NITs.
Bối cảnh nghiên cứu
Bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease, MASLD), trước đây gọi là bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu (non-alcoholic fatty liver disease, NAFLD), là một phổ bệnh lý gan đặc trưng bởi sự tích tụ mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh gan mạn tính trên toàn cầu và là gánh nặng y tế lớn do khả năng tiến triển thành xơ hóa tiến triển, xơ gan và ung thư biểu mô tế bào gan. Phát hiện xơ hóa gan bằng phương pháp không xâm lấn là rất quan trọng trong quản lý bệnh và phân tầng nguy cơ, vì sinh thiết gan, tiêu chuẩn vàng chẩn đoán, là thủ thuật xâm lấn, có nguy cơ vốn có và khả năng tiếp cận còn hạn chế.
Nhiều xét nghiệm không xâm lấn (NITs), bao gồm các dấu ấn sinh học huyết thanh (FIB-4, ELF) và các phương pháp dựa trên hình ảnh như đo độ cứng gan (LSM) bằng đàn hồi thoáng qua (transient elastography, FibroScan), đã được phát triển để ước tính giai đoạn xơ hóa. Các điểm số kết hợp như FibroScan-AST (FAST) và các thuật toán Agile-3+/Agile-4 kết hợp các thông số lâm sàng, cận lâm sàng và hình ảnh nhằm nâng cao độ chính xác. Tuy nhiên, hiệu năng chẩn đoán trên toàn cầu và mức độ khác biệt theo khu vực của chúng chưa từng được đánh giá toàn diện trên quy mô lớn trước nghiên cứu G-MASLD.
Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu G-MASLD là một phân tích quan sát đa quốc gia quy mô lớn, được điều phối thông qua Global NASH Council. Nghiên cứu tuyển chọn 17.792 bệnh nhân MASLD, những người được sinh thiết gan đồng thời với đánh giá xơ hóa bằng các xét nghiệm không xâm lấn. Dữ liệu bệnh nhân được thu thập từ 41 quốc gia trải rộng trên nhiều châu lục, bao gồm các chủng tộc và bối cảnh chăm sóc sức khỏe đa dạng.
Các xét nghiệm không xâm lấn được khảo sát gồm chỉ số xơ hóa-4 (fibrosis-4 index, FIB-4), điểm tăng cường xơ hóa gan (enhanced liver fibrosis, ELF), đo độ cứng gan (LSM) qua FibroScan, và các điểm số kết hợp được xây dựng từ đó như FibroScan-AST (FAST) cùng các thuật toán Agile-3+ và Agile-4. Các tiêu chí chính là độ chính xác chẩn đoán của các NITs này trong việc xác định các giai đoạn xơ hóa có ý nghĩa lâm sàng: xơ hóa đáng kể (≥F2), xơ hóa tiến triển (≥F3) và xơ gan (F4), dựa trên phân loại mô bệnh học.
Kết quả chính
Quần thể bệnh nhân có phân bố xơ hóa như sau: 14% F0 (không xơ hóa), 32% F1, 18% F2 (xơ hóa đáng kể), 22% F3 (xơ hóa tiến triển) và 13% F4 (xơ gan). Gần một nửa (48%) có điểm NAS (NAFLD Activity Score) ≥5, cho thấy mức độ hoạt động bệnh cao. Nghiên cứu ghi nhận sự khác biệt rõ rệt về độ chính xác chẩn đoán của NITs giữa các khu vực địa lý:
- Chỉ số FIB-4: Diện tích dưới đường cong ROC gộp (area under the receiver operating characteristic curve, AUC) cho xơ hóa tiến triển (≥F3) là 0,80 (KTC 95%: 0,79–0,81). Theo khu vực, Mỹ Latinh có AUC thấp nhất là 0,75 (0,71–0,79), trong khi khu vực Trung Đông và Bắc Phi (Middle East and North Africa, MENA) có AUC cao nhất là 0,84 (0,82–0,87).
- Điểm ELF: AUC gộp chung là 0,77 (0,76–0,79), trong đó châu Âu cho hiệu năng thấp nhất (AUC 0,72; 0,69–0,76) và Bắc Mỹ cao nhất (AUC 0,80; 0,78–0,82).
- Đo độ cứng gan (LSM): LSM cho thấy AUC gộp là 0,84 (0,83–0,85) trong phát hiện xơ hóa tiến triển, với hiệu năng tương đối nhất quán trên toàn cầu, ngoại trừ AUC thấp hơn tại Bắc Mỹ (0,78; 0,76–0,81).
- FAST và các điểm số Agile: Điểm FAST có AUC 0,75 (0,74–0,76), trong khi Agile-3+ đạt AUC 0,87 (0,86–0,88) với hiệu năng ổn định giữa các khu vực. Đối với xơ gan (F4), Agile-4 cho thấy độ chính xác rất cao (AUC 0,90; 0,89–0,91), mặc dù hiệu năng thấp hơn tại Bắc Mỹ (AUC 0,85; 0,83–0,87) và cao nhất tại MENA (AUC 0,96; 0,94–0,98).
Các dữ liệu này cho thấy những điểm số kết hợp nhiều dấu ấn sinh học và hình ảnh (Agile-3+ và Agile-4) vượt trội hơn các xét nghiệm đơn dấu ấn hoặc dựa trên đàn hồi học, đồng thời các yếu tố khu vực như đa dạng di truyền, bệnh đồng mắc và thực hành chăm sóc y tế có thể ảnh hưởng đến độ chính xác xét nghiệm.
Nhận định chuyên gia
Nghiên cứu G-MASLD cung cấp đánh giá toàn cầu toàn diện nhất về NITs trong MASLD cho đến nay. Sự khác biệt theo khu vực được ghi nhận cho thấy cần diễn giải thận trọng kết quả xét nghiệm và gợi ý nhu cầu hiệu chỉnh theo bối cảnh hoặc các đoàn hệ thẩm định theo khu vực nhằm tối ưu hóa quyết định lâm sàng.
Mặc dù sinh thiết gan vẫn là tiêu chuẩn tham chiếu, nhưng tính không khả thi trong thực hành thường quy khiến việc sử dụng các NITs đáng tin cậy trở nên cần thiết. Các điểm số Agile-3+ và Agile-4 là những công cụ đầy hứa hẹn để phân giai đoạn xơ hóa, tích hợp các biến số lâm sàng và sinh hóa với LSM, đạt độ chính xác chẩn đoán cao hơn, đặc biệt đối với các giai đoạn xơ hóa quan trọng ảnh hưởng đến tiên lượng và quyết định điều trị.
Hạn chế của nghiên cứu bao gồm khả năng không đồng nhất trong đánh giá sinh thiết, thu thập dữ liệu hồi cứu, và ảnh hưởng của nguyên nhân bệnh gan nền có thể khác nhau giữa các khu vực. Hiệu năng giảm ở Bắc Mỹ có thể phản ánh khác biệt về đặc điểm nhân khẩu học bệnh nhân, tỷ lệ mắc các bệnh đồng mắc như đái tháo đường hoặc béo phì, hoặc chất lượng sinh thiết và thực hành chấm điểm.
Kết luận
Nghiên cứu G-MASLD nhấn mạnh sự không đồng nhất đáng kể trên toàn cầu trong hiệu năng chẩn đoán của các NITs đối với xơ hóa trong MASLD. Các điểm số kết hợp Agile-3+ và Agile-4 cho thấy độ chính xác vượt trội và tính nhất quán giữa các khu vực, ủng hộ việc áp dụng rộng rãi hơn trong lâm sàng để phân tầng nguy cơ xơ hóa. Tuy nhiên, sự khác biệt theo khu vực trong hiệu năng xét nghiệm cho thấy cần thẩm định tại chỗ và có thể phải điều chỉnh các ngưỡng chẩn đoán.
Nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc tinh chỉnh NITs bằng các phương pháp học máy, có tích hợp các quần thể đa dạng, cải thiện chuẩn hóa đánh giá xơ hóa, và lồng ghép các dấu ấn sinh học mới nhằm nâng cao phát hiện sớm và quản lý cá thể hóa MASLD trên toàn thế giới.
Tài trợ và đăng ký
Nghiên cứu hợp tác quy mô lớn này được tạo điều kiện bởi Global NASH/MASLD Council (GNC) và được hỗ trợ bởi nhiều cơ sở quốc tế. Các nguồn tài trợ cụ thể không được nêu chi tiết trong tóm tắt nghiên cứu.
Tài liệu tham khảo
Younossi ZM, de Avila L, Petta S, et al. Global performance of non-invasive tests in MASLD: Insights from the G-MASLD study. Hepatology. 2025;84(1):161-174. PMID: 41100867. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41100867/