Gánh nặng tài chính và không tuân thủ do chi phí trong quản lý đái tháo đường týp 1 ở người lớn

Điểm nổi bật

• Hơn một nửa người trưởng thành mắc đái tháo đường týp 1 (Type 1 Diabetes, T1D) gặp mức độ financial toxicity cao liên quan đến quản lý bệnh.
• Khoảng một phần ba báo cáo các hành vi không tuân thủ điều trị do chi phí, bao gồm cả việc phân bổ khẩu phần insulin.
• Người trưởng thành trẻ tuổi (≤ 30 tuổi) có tỷ lệ không tuân thủ do chi phí cao hơn rõ rệt so với người lớn tuổi hơn.
• Bảo hiểm tư nhân và financial toxicity là những yếu tố dự báo mạnh của không tuân thủ do chi phí, trong khi các yếu tố quyết định xã hội của sức khỏe (Social Determinants of Health, SDOH) thường gặp không giải thích đầy đủ nguy cơ ở người trưởng thành trẻ tuổi.

Bối cảnh nghiên cứu

Đái tháo đường týp 1 (Type 1 Diabetes, T1D) là một bệnh tự miễn mạn tính, đòi hỏi điều trị insulin suốt đời và quản lý sức khỏe toàn diện nhằm phòng ngừa các biến chứng cấp tính và lâu dài. Mặc dù các tiến bộ điều trị đã cải thiện kết cục lâm sàng, chi phí insulin và các vật tư liên quan ngày càng tăng đã làm nặng thêm gánh nặng kinh tế đối với người bệnh. Financial toxicity, tức tình trạng căng thẳng hoặc khó khăn do chi phí chăm sóc sức khỏe gây ra, ngày càng được ghi nhận là một rào cản đối với tuân thủ điều trị và kiểm soát bệnh tối ưu. Không tuân thủ do chi phí (Cost-Related Nonadherence, CRN), bao gồm giảm liều insulin hoặc trì hoãn chăm sóc vì hạn chế tài chính, có thể dẫn đến kiểm soát đường huyết kém và tăng tỷ lệ mắc bệnh ở người trưởng thành mắc T1D.

Việc hiểu rõ tỷ lệ hiện mắc và các yếu tố thúc đẩy financial toxicity và CRN ở người trưởng thành mắc T1D là rất quan trọng để xây dựng các can thiệp hiệu quả. Nghiên cứu này được thực hiện dựa trên những lo ngại về tác động không cân xứng của áp lực chi phí lên người trưởng thành trẻ tuổi trong giai đoạn chuyển sang tự quản lý bệnh, một nhóm có thể dễ bị tổn thương trước bất bình đẳng kinh tế – xã hội ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị.

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu này là phân tích thứ cấp của dữ liệu nền thu được từ một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng quy mô lớn hơn, nhằm vào người trưởng thành mắc đái tháo đường có báo cáo nhu cầu xã hội chưa được đáp ứng. Từ đoàn hệ gốc, phân tích tập trung vào phân nhóm gồm 130 người trưởng thành được chẩn đoán đái tháo đường týp 1.

Người tham gia có độ tuổi trải rộng (19–74 tuổi), đa số là nữ (64,6%), phần lớn là người da trắng không phải gốc Tây Ban Nha (78,5%), và hơn một nửa có thu nhập hằng năm ít nhất 60.000 USD. Tình trạng việc làm, phạm vi bảo hiểm, financial toxicity và các hành vi CRN được đánh giá. CRN được định nghĩa là bất kỳ hành vi tự báo cáo nào do chi phí thúc đẩy, chẳng hạn như dùng ít insulin hơn, giảm thuốc hoặc vật tư, hay trì hoãn kê đơn và các lần khám chăm sóc sức khỏe.

Các yếu tố nhân khẩu học và các yếu tố quyết định xã hội của sức khỏe (Social Determinants of Health, SDOH) được khảo sát mối liên quan với CRN. Hồi quy logistic được dùng để mô hình hóa các yếu tố dự báo tỷ lệ hiện mắc CRN.

Kết quả chính

Hơn một nửa người tham gia (78,5%) báo cáo mức độ financial toxicity tăng cao liên quan đến chăm sóc đái tháo đường, phản ánh gánh nặng kinh tế đáng kể. Đồng thời, gần một phần ba (32,3%) ghi nhận ít nhất một hành vi CRN, cho thấy tỷ lệ không tuân thủ do chi phí ở nhóm này là đáng lo ngại.

Tuổi nổi lên như một yếu tố phân biệt quan trọng; 44,4% người trưởng thành trẻ tuổi (≤ 30 tuổi) báo cáo CRN so với 25,9% ở nhóm trên 30 tuổi, và sự khác biệt này đạt ý nghĩa thống kê (p < 0,05). Đáng chú ý, financial toxicity có liên quan mạnh với CRN (tỷ số chênh [OR] 7,29; khoảng tin cậy 95% [CI] 1,96–27,16). Bất ngờ hơn, bảo hiểm tư nhân cũng liên quan với nguy cơ CRN cao hơn (OR 2,88; CI 95% 1,17–7,08), gợi ý tình trạng bảo hiểm chưa đầy đủ hoặc chi phí tự chi trả cao dù đã có bảo hiểm.

Mặc dù tuổi không đạt ý nghĩa thống kê theo ngưỡng thông thường trong mô hình hồi quy (p = 0,057), người trưởng thành trẻ tuổi có khả năng báo cáo CRN cao hơn 2,25 lần. Các yếu tố quyết định xã hội truyền thống (mức thu nhập, tình trạng việc làm, chủng tộc/dân tộc) không liên quan có ý nghĩa với CRN, cho thấy có thể còn những yếu tố khác ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị ở người trưởng thành trẻ tuổi.

Bình luận chuyên gia

Những phát hiện này làm nổi bật thách thức phổ biến của financial toxicity ở người trưởng thành mắc T1D, củng cố rằng các rào cản kinh tế vẫn là mối đe dọa quan trọng đối với quản lý đái tháo đường tối ưu. Nguy cơ CRN cao hơn ngoài dự kiến ở những người có bảo hiểm tư nhân cho thấy các vấn đề mang tính hệ thống liên quan đến mức độ đầy đủ của bảo hiểm, bao gồm mức khấu trừ cao và đồng chi trả lớn cho insulin và vật tư. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đó cho thấy phạm vi bảo hiểm không phải lúc nào cũng bảo vệ đầy đủ khỏi gánh nặng tài chính trong chăm sóc bệnh mạn tính.

Tính dễ tổn thương không tương xứng của người trưởng thành trẻ tuổi đối với CRN cần được đặc biệt chú ý. Việc chuyển sang sống độc lập và tự quản lý các phác đồ insulin phức tạp trong bối cảnh thay đổi về học tập, nghề nghiệp và đời sống xã hội có thể làm gia tăng khó khăn tuân thủ, đồng thời bị khuếch đại bởi áp lực tài chính. Việc không ghi nhận mối liên quan giữa các yếu tố SDOH kinh điển và CRN ở nhóm tuổi này cho thấy cần nghiên cứu sâu hơn các yếu tố tâm lý – xã hội và hệ thống có tính tinh tế hơn.

Hạn chế của nghiên cứu bao gồm việc dựa vào các hành vi tuân thủ tự báo cáo, khả năng sai lệch chọn mẫu từ đoàn hệ của thử nghiệm gốc vốn được làm giàu bởi các nhu cầu xã hội, và khả năng khái quát hóa còn hạn chế do tính đồng nhất về nhân khẩu học. Cần thêm các nghiên cứu dọc và định tính để làm rõ cơ chế, bao gồm khả năng tiếp cận thuốc, tương tác với nhân viên y tế và hiệu quả của tư vấn tài chính.

Kết luận

Financial toxicity là một vấn đề phổ biến và cấp bách trong cộng đồng người trưởng thành mắc T1D, có liên quan trực tiếp đến không tuân thủ do chi phí và có thể dẫn đến các kết cục sức khỏe bất lợi. Người trưởng thành trẻ tuổi mắc T1D đặc biệt dễ bị CRN, độc lập với các yếu tố quyết định xã hội truyền thống, nhấn mạnh nhu cầu về các chiến lược nhắm mục tiêu như cải thiện thiết kế bảo hiểm, minh bạch chi phí, giáo dục người bệnh và mô hình chăm sóc chuyển tiếp hỗ trợ. Việc giải quyết các rào cản tài chính cần được tích hợp vào chăm sóc lâm sàng đái tháo đường để phòng ngừa bệnh tật có thể tránh được và cải thiện quỹ đạo sức khỏe dài hạn.

Tài trợ và ClinicalTrials.gov

Thông tin chi tiết về nguồn tài trợ và đăng ký thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng gốc liên quan không được nêu trong dữ liệu được cung cấp.

Tài liệu tham khảo

1. Wentzell K, Zhong C, Mooney C, O’Connor C, Patel MR. Financial Toxicity and Cost-Related Nonadherence in Adults with Type 1 Diabetes. J Gen Intern Med. 2026 Aug 26. PMID: 42649458.

2. An increasing body of literature documents the financial burdens associated with insulin costs and their impact on adherence, e.g., Herkert D, Vijayakumar P, Luo J, et al. Cost-Related Insulin Underuse Among Patients with Diabetes. JAMA Intern Med. 2019;179(1):112–114.

3. Social determinants influencing diabetes care adherence: Walker RJ, et al. The impact of social determinants of health on diabetes outcomes. Curr Diabetes Rep. 2014;14(4):532.

4. Insurance coverage adequacy in chronic disease management: Cefalu WT, et al. Addressing the affordability crisis of insulin therapy. Diabetes Care. 2020 Oct;43(10):2387-2398.