Điểm nổi bật
- Cải thiện khuyết tật được xác nhận (confirmed disability improvement, CDI) và nặng lên khuyết tật được xác nhận (confirmed disability worsening, CDW) độc lập với các cơn bệnh xảy ra ở cả bệnh nhân neuromyelitis optica spectrum disorder dương tính với AQP4-IgG (AQP4-IgG+ NMOSD) và bệnh liên quan đến kháng thể myelin oligodendrocyte glycoprotein (MOGAD), tuy nhiên với tần suất hiếm gặp.
- Số lần cơn bệnh trước đó thấp hơn có tương quan với tỷ lệ CDI cao hơn ở AQP4-IgG+ NMOSD, nhấn mạnh tầm quan trọng của phòng ngừa cơn bệnh sớm.
- Tuổi بیمار nhân trẻ hơn có liên quan đến khả năng cải thiện khuyết tật cao hơn ở cả hai bệnh.
- Tỷ lệ CDI và CDW tính theo năm tương đương giữa AQP4-IgG+ NMOSD và MOGAD.
Bối cảnh nghiên cứu
Neuromyelitis optica spectrum disorder (NMOSD) dương tính với kháng thể immunoglobulin G aquaporin-4 (AQP4-IgG+) và bệnh liên quan đến kháng thể myelin oligodendrocyte glycoprotein (MOGAD) là các bệnh tự miễn mất myelin của hệ thần kinh trung ương, chủ yếu ảnh hưởng đến dây thần kinh thị giác và tủy sống. Cả hai tình trạng đều biểu hiện bằng các đợt tái phát hoặc cơn bệnh, dẫn đến khuyết tật thần kinh. Theo truyền thống, diễn tiến khuyết tật trong các bệnh này chủ yếu được cho là do tổn thương gây ra bởi cơn bệnh. Tuy nhiên, bằng chứng mới nổi cho thấy khuyết tật cũng có thể tiến triển độc lập với các cơn cấp tính, theo hướng cải thiện hoặc nặng lên theo thời gian. Sự tiến triển không kèm cơn viêm rõ rệt này đã được mô tả rõ trong multiple sclerosis, nhưng còn chưa được hiểu đầy đủ ở AQP4-IgG+ NMOSD và MOGAD, đặc biệt liên quan đến cải thiện khuyết tật được xác nhận (CDI). Hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến thay đổi khuyết tật độc lập với cơn bệnh là rất quan trọng để tối ưu hóa điều trị và cải thiện kết cục người bệnh.
Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu thuần tập hồi cứu đa trung tâm này sử dụng dữ liệu từ cơ sở đăng ký của German Neuromyelitis Optica Study Group (NEMOS), bao gồm bệnh nhân người lớn được chẩn đoán AQP4-IgG+ NMOSD hoặc MOGAD và có các lần đo lặp lại thang điểm Expanded Disability Status Scale (EDSS). Các đợt EDSS được định nghĩa là những khoảng thời gian có ít nhất ba lần đánh giá EDSS mà không có cơn lâm sàng, trong đó mỗi đợt bắt đầu ít nhất 90 ngày sau một cơn bệnh nhằm giảm thiểu nhiễu do ảnh hưởng của đợt tái phát cấp.
Cải thiện khuyết tật được xác nhận (CDI) và nặng lên khuyết tật được xác nhận (CDW) được định nghĩa theo các ngưỡng đã thiết lập, có điều chỉnh theo điểm EDSS ban đầu: giảm hoặc tăng EDSS duy trì ít nhất 6 tháng, với ngưỡng mức độ được hiệu chỉnh theo mức độ khuyết tật ban đầu để bảo đảm thay đổi có ý nghĩa lâm sàng. Kết cục chính được đánh giá là tỷ lệ CDI và CDW tính theo năm, độc lập với cơn bệnh. Các mô hình hồi quy Anderson-Gill đa biến được sử dụng để xác định các yếu tố lâm sàng liên quan đến các kết cục này, có điều chỉnh các yếu tố nhiễu.
Kết quả chính
Nghiên cứu phân tích 338 đợt EDSS từ 307 bệnh nhân (202 bệnh nhân AQP4-IgG+ NMOSD và 105 bệnh nhân MOGAD), với tuổi trung vị lần lượt là 56 và 41 tuổi. Tỷ lệ nữ chiếm ưu thế rõ rệt, đặc biệt cao hơn ở AQP4-IgG+ NMOSD (88%) so với MOGAD (49%).
Tỷ lệ CDI và CDW tính theo năm sau hiệu chỉnh không cho thấy khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai bệnh: AQP4-IgG+ NMOSD có tỷ lệ CDI tính theo năm là 0,083 (KTC 95%: 0,029–0,233) và tỷ lệ CDW là 0,025 (KTC 95%: 0,007–0,092), trong khi bệnh nhân MOGAD có tỷ lệ CDI và CDW lần lượt là 0,057 (KTC 95%: 0,012–0,277) và 0,036 (KTC 95%: 0,002–0,513). Điều này gợi ý rằng những dao động khuyết tật độc lập với cơn bệnh tuy hiếm gặp nhưng vẫn tồn tại ở cả hai tình trạng.
Về các yếu tố ảnh hưởng đến diễn tiến khuyết tật, trong AQP4-IgG+ NMOSD, số lần cơn bệnh trước đó thấp hơn có liên quan có ý nghĩa với tỷ lệ CDI cao hơn (hazard ratio [HR] 0,89; KTC 95%: 0,82–0,97), cho thấy bệnh nhân ở giai đoạn sớm hoặc có ít cơn hơn có xu hướng cải thiện khuyết tật nhiều hơn, độc lập với hoạt động tái phát. Ngoài ra, tuổi trẻ hơn có liên quan đến tỷ lệ CDI tăng ở cả hai nhóm bệnh, với HR là 0,96 (KTC 95%: 0,94–0,99) cho mỗi năm trẻ hơn, cho thấy khả năng phục hồi thần kinh hoặc tính dẻo thần kinh cao hơn ở bệnh nhân trẻ.
Không ghi nhận được yếu tố tiên đoán lâm sàng rõ ràng cho CDW độc lập với cơn bệnh, có thể do số lượng biến cố hạn chế và sinh lý bệnh không đồng nhất của tiến triển khuyết tật từ từ.
Bình luận chuyên gia
Nghiên cứu này cung cấp những hiểu biết mới quan trọng về diễn tiến tự nhiên của AQP4-IgG+ NMOSD và MOGAD. Việc ghi nhận cải thiện khuyết tật độc lập với cơn bệnh là phát hiện mới, nhấn mạnh rằng các bệnh này có thể chứa các quá trình sinh học nội tại cho phép phục hồi chức năng vượt ra ngoài sự giải quyết của đợt tái phát cấp. Kết quả cũng cho thấy việc phòng ngừa cơn bệnh sớm trong quá trình mắc bệnh có thể tối đa hóa cơ hội hồi phục của người bệnh.
Tình trạng nặng lên độc lập với cơn bệnh được xác nhận là hiếm gặp, cho thấy khác với multiple sclerosis, tiến triển mạn tính không kèm tái phát là không thường gặp nhưng vẫn có ý nghĩa lâm sàng. Thiết kế hồi cứu và số lượng đợt CDI và CDW tương đối nhỏ làm hạn chế khả năng phát hiện thêm các yếu tố tiên đoán hoặc con đường cơ chế. Cần có các nghiên cứu tiến cứu tích hợp hình ảnh học và biomarker của thoái hóa thần kinh so với sửa chữa để làm rõ các quá trình nền tảng.
Từ góc độ lâm sàng, các kết quả này củng cố nhu cầu xây dựng chiến lược phòng ngừa tái phát mạnh mẽ ngay từ giai đoạn sớm của bệnh và gợi ý rằng tuổi và gánh nặng cơn bệnh trước đó nên được cân nhắc trong trao đổi tiên lượng. Đồng thời, kết quả cũng thách thức quan điểm về trạng thái khuyết tật cố định ngoài các cơn bệnh và ủng hộ việc tiếp tục đánh giá các thay đổi chức năng độc lập với tái phát.
Kết luận
Cải thiện và nặng lên khuyết tật được xác nhận, độc lập với cơn bệnh, xảy ra không thường xuyên nhưng có ý nghĩa ở AQP4-IgG+ NMOSD và MOGAD. Phòng ngừa cơn bệnh sớm và tuổi bệnh nhân trẻ hơn là những yếu tố thuận lợi cho cải thiện khuyết tật, nhấn mạnh tầm quan trọng của chẩn đoán kịp thời và khởi trị sớm. Các phát hiện này mở rộng hiểu biết về diễn tiến khuyết tật vượt ra ngoài tổn thương do tái phát và kêu gọi thêm các nghiên cứu tiến cứu để làm rõ cơ chế cũng như các đích điều trị thúc đẩy phục hồi và ngăn ngừa tiến triển.
Tài trợ và thử nghiệm lâm sàng
Nghiên cứu được hỗ trợ bởi dữ liệu từ German Neuromyelitis Optica Study Group (NEMOS). Không nêu đăng ký thử nghiệm lâm sàng trực tiếp. Các nguồn tài trợ cho duy trì cơ sở đăng ký và các phân tích phụ trợ không được công bố cụ thể.
Tài liệu tham khảo
Engels D, Schindler P, Havla J, et al; Neuromyelitis Optica Study Group (NEMOS). Factors Associated With Disability Improvement and Worsening Independent of Attacks in Patients With AQP4-IgG+ NMOSD and MOGAD: A Multicenter Cohort Study. Neurology. 2026 Jul 2;107(2):e218199. doi:10.1212/WNL.0000000000002181. PMID: 42391599.
Pittock SJ, Lucchinetti CF. Neuromyelitis optica and the evolving spectrum of autoimmune aquaporin-4 channelopathies: a clinical perspective. Lancet Neurol. 2016 May;15(5):632-45.
Jurynczyk M, Messina S, Woodhall MR, et al. Clinical presentation and prognosis in MOG-antibody disease: a UK study. Brain. 2017 Dec 1;140(12):3128-3138.
Thompson AJ, Banwell BL, Barkhof F, et al. Diagnosis of multiple sclerosis: 2017 revisions of the McDonald criteria. Lancet Neurol. 2018 Feb;17(2):162-173.