So sánh chế độ ăn DASH hạn chế calo, chế độ ăn hạn chế carbohydrate và chế độ ăn ít purin trong giảm cân và kiểm soát urat huyết thanh ở nam giới tăng axit uric máu

Điểm nổi bật

• Ba chế độ ăn hạn chế calo—DASH, hạn chế carbohydrate và cân bằng ít purin—đều tạo ra mức giảm cân đáng kể ở nam giới thừa cân hoặc béo phì kèm tăng axit uric máu.
• Cả ba chế độ ăn đều làm giảm nồng độ urat huyết thanh tương đương nhau trong 12 tuần, không có khác biệt có ý nghĩa thống kê.
• Chế độ ăn DASH cho thấy mức tuân thủ chế độ ăn cao hơn và giảm khối nạc mềm ít hơn so với chế độ ăn hạn chế carbohydrate.
• Sự tăng thoáng qua sớm của urat huyết thanh trong tuần 1 có tương quan với gia tăng các đợt bùng phát gout, nhấn mạnh tầm quan trọng của quản lý nguy cơ bùng phát trong giai đoạn khởi đầu giảm cân.

Bối cảnh nghiên cứu

Tăng axit uric máu, được đặc trưng bởi nồng độ urat huyết thanh (SU) tăng cao, là một yếu tố nguy cơ quan trọng đối với gout và thường đi kèm với thừa cân và béo phì. Quản lý tăng axit uric máu bằng các biện pháp thay đổi lối sống, bao gồm chế độ ăn, đã trở thành một thành phần trung tâm của điều trị. Mặc dù nhiều kiểu ăn uống như Chế độ ăn tiếp cận ngăn tăng huyết áp (Dietary Approaches to Stop Hypertension, DASH), chế độ ăn hạn chế carbohydrate và chế độ ăn ít purin đã được đề xuất nhằm giảm mức SU và thúc đẩy giảm cân, các thử nghiệm đối chứng so sánh trực tiếp vẫn còn hạn chế. Bản thân giảm cân giúp cải thiện kiểm soát urat, nhưng ảnh hưởng khác biệt của thành phần đa lượng dinh dưỡng trong khẩu phần lên động học urat huyết thanh, thành phần cơ thể và tỷ lệ xuất hiện cơn gout cấp ở người bệnh tăng axit uric máu vẫn chưa được hiểu đầy đủ.

Thiết kế nghiên cứu

Đây là một thử nghiệm ngẫu nhiên, nhãn mở, có đối chứng tích cực, kéo dài 12 tuần, bao gồm 102 nam giới được chẩn đoán thừa cân hoặc béo phì (tiêu chuẩn chỉ số khối cơ thể [BMI] phù hợp với nhóm thừa cân/béo phì) và tăng axit uric máu. Người tham gia được phân ngẫu nhiên theo tỷ lệ bằng nhau (1:1:1) vào một trong ba can thiệp chế độ ăn hạn chế calo:

• Chế độ ăn hạn chế carbohydrate (Carbohydrate-Restricted Diet, CRD): Giảm lượng carbohydrate trong khuôn khổ hạn chế calo.
• Chế độ ăn DASH: Nhấn mạnh trái cây, rau, sữa ít béo và giảm chất béo bão hòa, phù hợp với nguyên tắc hạn chế calo.
• Chế độ ăn cân bằng ít purin (Low-Purine Balanced Diet, LPBD): Tập trung hạn chế purin trong chế độ ăn đồng thời duy trì hạn chế calo.

Mỗi chế độ ăn được chỉ định mức năng lượng 20–25 kcal/kg cân nặng lý tưởng nhằm thúc đẩy giảm cân. Tiêu chí đánh giá chính là thay đổi SU từ ban đầu đến tuần 12. Các tiêu chí đánh giá phụ bao gồm mức giảm cân, động học SU sớm, xuất hiện cơn gout cấp, mức tuân thủ chế độ ăn và thay đổi thành phần cơ thể, đặc biệt là khối nạc mềm.

Kết quả chính

Trong số 102 đối tượng được phân ngẫu nhiên, 85 người (83,3%) hoàn thành nghiên cứu. Mức giảm cân trung bình sau 12 tuần là đáng kể và có ý nghĩa lâm sàng ở tất cả các nhóm chế độ ăn, trung bình 8,47 kg (9,3% cân nặng ban đầu), không có khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa các nhóm (P = 0,99).

Nồng độ urat huyết thanh giảm ở tất cả các nhóm. Mức giảm SU trung bình đã hiệu chỉnh là:

• CRD: -0,89 mg/dL
• DASH: -0,79 mg/dL
• LPBD: -0,50 mg/dL

Không ghi nhận khác biệt có ý nghĩa về thay đổi SU giữa các chế độ ăn (P = 0,48).

Một quan sát quan trọng là sự tăng thoáng qua của urat huyết thanh trong tuần đầu tiên, được phát hiện bằng theo dõi máu mao mạch, trùng thời điểm với tỷ lệ tăng các cơn gout cấp ở giai đoạn sớm của can thiệp. Tình trạng dao động urat sớm này cho thấy việc khởi đầu giảm cân bằng thay đổi chế độ ăn có thể tạm thời làm nặng thêm triệu chứng gout.

Mức tuân thủ chế độ ăn cao hơn rõ rệt ở nhóm DASH so với cả hai nhóm CRD và LPBD. Ngoài ra, phân tích thành phần cơ thể cho thấy chế độ ăn DASH làm giảm khối nạc mềm ít hơn so với chế độ ăn hạn chế carbohydrate, gợi ý khả năng bảo tồn khối cơ tốt hơn trong quá trình giảm cân.

Bình luận của chuyên gia

Thử nghiệm này cung cấp dữ liệu đối chiếu trực tiếp có giá trị về ba kiểu chế độ ăn thường được khuyến nghị cho nam giới tăng axit uric máu và thừa cân. Hiệu quả giảm urat huyết thanh tương đương cho thấy có thể linh hoạt lựa chọn chế độ ăn dựa trên sở thích người bệnh, mục tiêu chuyển hóa và khả năng dung nạp.

Mức tuân thủ cao hơn và khả năng bảo tồn khối nạc liên quan đến chế độ ăn DASH có thể mang lại lợi thế lâm sàng, vì tuân thủ là yếu tố quyết định quan trọng của thành công lâu dài và việc duy trì khối nạc có ý nghĩa đối với sức khỏe chuyển hóa cũng như chức năng thể chất.

Sự tăng sớm của urat huyết thanh và các cơn gout cấp xuất hiện đồng thời nhấn mạnh nhu cầu có chiến lược lâm sàng dự phòng, chẳng hạn như điều trị chống viêm dự phòng hoặc theo dõi cá thể hóa trong giai đoạn khởi đầu chế độ ăn. Hiện tượng này phù hợp với các bằng chứng trước đó cho thấy sự huy động urat nhanh sau khi bắt đầu giảm cân làm tăng nguy cơ bùng phát gout.

Hạn chế của nghiên cứu bao gồm thiết kế nhãn mở và thời gian theo dõi tương đối ngắn. Cần có các nghiên cứu dài hạn hơn để đánh giá tính bền vững, kiểm soát urat lâu dài và các kết cục sức khỏe, bao gồm tác động tim mạch và thận.

Kết luận

Ở nam giới thừa cân hoặc béo phì kèm tăng axit uric máu, chế độ ăn DASH hạn chế calo, chế độ ăn hạn chế carbohydrate và chế độ ăn cân bằng ít purin đều giúp giảm cân đáng kể và làm giảm urat huyết thanh có ý nghĩa trong 12 tuần, không có khác biệt đáng kể giữa các nhóm. Chế độ ăn DASH nổi bật nhờ mức tuân thủ tốt hơn và bảo tồn khối nạc tốt hơn.

Thầy thuốc cần lưu ý đến dao động urat sớm và nguy cơ xuất hiện cơn gout cấp khi khởi đầu các chế độ ăn giảm cân, đồng thời khuyến nghị quản lý nguy cơ bùng phát phù hợp trong giai đoạn này.

Bằng chứng này ủng hộ các khuyến nghị dinh dưỡng lấy người bệnh làm trung tâm, cho phép linh hoạt để tối ưu hóa tuân thủ và kết cục chuyển hóa trong khi vẫn kiểm soát tăng axit uric máu và nguy cơ gout.

Kinh phí và đăng ký thử nghiệm

Thử nghiệm được Liu et al. báo cáo trên Diabetes Care (2026); các chi tiết bổ sung về nguồn kinh phí và đăng ký thử nghiệm lâm sàng không được cung cấp trong bản tóm tắt gốc.

Tài liệu tham khảo

• Liu S, Yan L, Huang Y, et al. Calorie-Restricted DASH, Carbohydrate-Restricted, and Low-Purine Diets for Weight Loss and Urate Control in Men With Overweight or Obesity and Hyperuricemia: A Randomized Trial. Diabetes Care. 2026 Sep 15. PMID: 42743064.
• Choi HK, Ford ES. Prevalence of the metabolic syndrome in individuals with hyperuricemia. Am J Med. 2007;120(5):442-447.
• Dalbeth N, Merriman TR, Stamp LK. Mechanisms of gout. Lancet. 2016;388(10055):2039-2052.
• Appel LJ, Moore TJ, Obarzanek E, et al. A clinical trial of the effects of dietary patterns on blood pressure. DASH Collaborative Research Group. N Engl J Med. 1997;336(16):1117-1124.