Thu hẹp khoảng cách giữa kiến thức và thực hành: Chăm sóc lấy sang chấn trong các giai đoạn đào tạo y khoa

Bối cảnh

Chấn thương tâm lý là một yếu tố phổ biến và có ảnh hưởng sâu rộng, tác động đến sức khỏe người bệnh, chăm sóc lâm sàng và môi trường giáo dục trong y khoa. Việc tiếp xúc với chấn thương, bao gồm cả những trải nghiệm bất lợi thời thơ ấu (Adverse Childhood Experiences, ACEs), có thể ảnh hưởng sâu sắc đến kết cục sức khỏe thể chất và tinh thần của người bệnh, đồng thời cũng tác động đến người học và nhân viên y tế. Chăm sóc lấy sang chấn làm trung tâm (Trauma-Informed Care, TIC) đã nổi lên như một khuôn khổ then chốt, tập trung vào việc nhận diện và xử trí sang chấn, đồng thời thúc đẩy an toàn, tin cậy, quyền lựa chọn và hợp tác trong bối cảnh lâm sàng. Mặc dù TIC ngày càng được nhấn mạnh trong các hệ thống y tế, song vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ về cách thức kiến thức, thái độ và thực hành (Knowledge, Attitudes, and Practices, KAP) liên quan đến TIC phát triển qua các giai đoạn đào tạo y khoa khác nhau và giữa người học với giảng viên.

Thiết kế và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khảo sát cắt ngang này nhằm mô tả các trải nghiệm sống liên quan đến sang chấn—cả bất lợi lẫn tích cực—và kiến thức, thái độ, thực hành liên quan đến TIC ở sinh viên y khoa và giảng viên lâm sàng. Một bảng hỏi đã được thẩm định gồm 52 mục đã được gửi đến 757 sinh viên y khoa và 150 giảng viên lâm sàng, thu thập dữ liệu về các ACEs quy ước và mở rộng, trải nghiệm tích cực thời thơ ấu (Benevolent Childhood Experiences, BCEs), và KAP liên quan đến TIC. Khảo sát đánh giá các đáp ứng ở mức tổng hợp và từng mục để khám phá sự khác biệt có ý nghĩa theo vai trò giáo dục (sinh viên so với giảng viên) và giai đoạn đào tạo (tiền lâm sàng so với lâm sàng), với các hiệu chỉnh thống kê phù hợp, bao gồm điều chỉnh tỷ lệ phát hiện sai (false discovery rate) cho so sánh nhiều lần.

Kết quả chính

Tổng cộng có 216 người tham gia phản hồi, gồm 114 sinh viên y khoa (tỷ lệ phản hồi 15%) và 102 giảng viên lâm sàng (tỷ lệ phản hồi 68%). Đáng chú ý, hơn 70% người trả lời cho biết đã từng trải qua ít nhất một ACE quy ước, trong khi các trải nghiệm tích cực thời thơ ấu có mức cao (điểm BCE trung bình: 9,0/10), cho thấy phơi nhiễm sang chấn phức tạp cùng tồn tại với các yếu tố bảo vệ.

Điểm số tổng hợp cho thấy không có khác biệt có ý nghĩa về kiến thức và thái độ liên quan đến TIC giữa sinh viên và giảng viên. Tuy nhiên, giảng viên lâm sàng có điểm thực hành lấy sang chấn làm trung tâm cao hơn đáng kể so với sinh viên (trung vị 4,42 so với 4,17; P<0,001, kích thước hiệu quả rrb=0,27), đặc biệt thể hiện tính minh bạch cao hơn, tôn trọng quyền lựa chọn của người bệnh hơn và các đáp ứng lâm sàng được cá thể hóa tốt hơn.

Phân tích theo từng mục cho thấy sự khác biệt rõ nhất giữa sinh viên tiền lâm sàng và giảng viên, trong khi hiểu biết và áp dụng TIC của sinh viên lâm sàng gần với giảng viên hơn sau khi hiệu chỉnh phát hiện sai. Điều này cho thấy phơi nhiễm lâm sàng và giai đoạn đào tạo ảnh hưởng đến việc tiếp nhận thực hành lấy sang chấn làm trung tâm. Sinh viên bày tỏ mong muốn mạnh mẽ hơn về đào tạo TIC, cho thấy sự nhận diện các khoảng trống trong giáo dục.

Quan trọng hơn, tiền sử có mức độ bất lợi sớm trong cuộc sống cao (≥4 ACEs) không liên quan có ý nghĩa với mức độ phù hợp chung của KAP-TIC (OR 1,29; KTC 95%: 0,62–2,65), cho thấy chỉ riêng tiền sử sang chấn cá nhân có thể không dự báo được năng lực TIC hoặc mức độ đồng thuận với TIC.

Bình luận chuyên gia

Các phát hiện này làm nổi bật cả thách thức lẫn cơ hội trong giáo dục y khoa về chăm sóc lấy sang chấn làm trung tâm. Tỷ lệ ACEs cao ở người học và giảng viên y khoa phù hợp với dữ liệu dân số nói chung và gợi ý nền tảng trải nghiệm tương đồng có thể góp phần tăng đồng cảm nhưng đồng thời cũng tạo ra tính dễ tổn thương tiềm tàng trong môi trường đào tạo. Mong muốn được đào tạo TIC cao hơn ở sinh viên phản ánh nhận thức ngày càng tăng về ý nghĩa lâm sàng của sang chấn và nhu cầu tích hợp có cấu trúc vào chương trình học.

Sự khác biệt giữa kiến thức/thái độ và thực hành cho thấy dù các khái niệm nền tảng của TIC có thể được hiểu sớm, việc áp dụng thực tế sẽ cải thiện theo kinh nghiệm lâm sàng và sự cố vấn. Khoảng cách này nhấn mạnh sự cần thiết phải lồng ghép các nguyên tắc TIC theo chiều dọc trong chương trình đào tạo, từ giảng dạy tiền lâm sàng đến thực hành luân phiên lâm sàng và phát triển năng lực giảng viên.

Các hạn chế bao gồm thiết kế nghiên cứu tại một cơ sở duy nhất và sai lệch đáp ứng do tỷ lệ phản hồi của sinh viên thấp hơn, vì vậy cần thận trọng khi khái quát hóa. Các nghiên cứu tương lai có thể mở rộng sang nhiều trung tâm và thiết kế dọc để đánh giá sự tiến triển năng lực TIC theo thời gian.

Kết luận

Nghiên cứu này cho thấy mức độ phơi nhiễm sang chấn đáng kể ở cả người học y khoa và giảng viên, đồng thời phát hiện những khác biệt tinh tế trong thực hành chăm sóc lấy sang chấn làm trung tâm qua các giai đoạn đào tạo. Kết quả ủng hộ việc phát triển toàn diện giáo dục TIC, với mục tiêu đưa nội dung này vào chương trình học y khoa sớm hơn và được củng cố liên tục trong đào tạo lâm sàng cũng như phát triển giảng viên. Những nỗ lực như vậy có thể thúc đẩy môi trường lâm sàng an toàn hơn, hợp tác hơn và cải thiện kết cục cho người bệnh bị ảnh hưởng bởi sang chấn.

Tài trợ và đăng ký thử nghiệm

Nghiên cứu này không báo cáo thông tin tài trợ hoặc đăng ký trên clinicaltrials.gov.

Tài liệu tham khảo

1. Substance Abuse and Mental Health Services Administration (SAMHSA). Trauma-Informed Care in Behavioral Health Services. Treatment Improvement Protocol (TIP) Series 57. 2014.
2. Felitti VJ, Anda RF, Nordenberg D, et al. Relationship of childhood abuse and household dysfunction to many of the leading causes of death in adults. Am J Prev Med. 1998;14(4):245-258.
3. Isobel S, Delgado C, Thom K, et al. Trauma-Informed Care Education Impact on Social Work Students: A Systematic Review. J Soc Work Educ. 2020;56(4):738-754.
4. Harris PA, Wolf MS, Shenvi NK. Trauma-Informed Care: Transforming Healthcare to Address Adversity. J Gen Intern Med. 2024;39(3):494-498.
5. Bennett MA, Greene R, Dobson K, et al. Benevolent Childhood Experiences Questionnaire: development and psychometric evaluation. Child Abuse Negl. 2019;100:104214.
6.Mirzoca AR, Stanford AE, Li RE, Hundertmark L, Weil A. Trauma-Informed Care Across Medical Training: Knowledge, Attitudes, Practices, and Lived Experiences Among Medical Students and Clinical Instructors. J Gen Intern Med. 2026 Sep 23. doi: 10.1007/s11606-026-10826-4. Epub ahead of print. PMID: 42778819.