Tây Ban Nha trước sự dịch chuyển của hiến tạng sau chết não: Tổng quan quốc gia về hồi sức thần kinh và xu hướng hiến tạng

Điểm nổi bật

• Tại Tây Ban Nha, hiến tạng sau chết não (Donation after Brain Death, DBD) có xu hướng giảm, trái ngược với sự gia tăng mạnh của hiến tạng có kiểm soát sau ngừng tuần hoàn (controlled Donation after Circulatory Death, cDCD) từ năm 2015 đến 2024.
• Hiến tạng sau ngừng tuần hoàn không kiểm soát (uncontrolled Donation after Circulatory Death, uDCD) giảm rõ rệt, khiến cDCD trở thành hình thức DCD chiếm ưu thế (98,3% vào năm 2024).
• Các can thiệp hồi sức thần kinh chuyên sâu như lấy huyết khối cơ học và mở sọ giải áp gia tăng, có thể ảnh hưởng đến tiềm năng và lộ trình hiến tạng.
• Người hiến DBD vẫn cho hiệu quả thu hồi và ghép tạng cao hơn so với người hiến cDCD theo phân loại Maastricht nhóm III.

Bối cảnh

Ghép tạng vẫn là một phương pháp điều trị cứu sống đối với suy tạng giai đoạn cuối, trong đó hiến tạng sau chết não (DBD) từ lâu là nguồn tạng chính. Tây Ban Nha là quốc gia dẫn đầu toàn cầu về hiến và ghép tạng, một phần nhờ hệ thống nhận diện người hiến đã được thiết lập và khung pháp lý hỗ trợ. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, số người hiến DBD giảm trong khi hiến tạng sau ngừng tuần hoàn (Donation after Circulatory Death, DCD) tăng đáng kể, đặc biệt là DCD có kiểm soát (cDCD). Các cơ chế đứng sau sự thay đổi này, bao gồm vai trò của tiến bộ hồi sức thần kinh chuyên sâu và thực hành chăm sóc cuối đời, vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ. Hiểu rõ các động lực này là yếu tố then chốt để tối ưu hóa việc sử dụng nguồn người hiến và cải thiện kết quả ghép tạng.

Nội dung chính

Xu hướng theo thời gian của hiến tạng sau chết não và sau ngừng tuần hoàn

Từ năm 2015 đến 2024, Tây Ban Nha ghi nhận số người hiến DBD thực tế giảm từ 1.537 xuống 1.246 (tương ứng 33,0 xuống 25,6 trên một triệu dân [pmp]). Ngược lại, số người hiến cDCD tăng mạnh từ 211 (4,5 pmp) lên 1.294 (26,6 pmp), trở thành hình thức DCD chủ yếu vào năm 2024. Số người hiến uDCD giảm từ 103 (2,2 pmp) xuống 22 (0,5 pmp), cho thấy sự dịch chuyển trong thực hành hiến tạng theo hướng ưu tiên quy trình có kiểm soát.

Ảnh hưởng của đại dịch COVID-19 lên tiềm năng hiến tạng

Các chỉ số phản ánh tiềm năng hiến tạng, bao gồm số ca nhập viện và các thông số hồi sức thần kinh chuyên sâu, đã giảm trong giai đoạn đại dịch COVID-19 do áp lực lên hệ thống y tế và các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn, dẫn đến giảm phát hiện người hiến và thu nhận tạng. Giai đoạn sau đại dịch cho thấy sự phục hồi một phần, phản ánh khả năng thích ứng nhưng đồng thời cũng nhấn mạnh tính dễ tổn thương trước các khủng hoảng y tế bên ngoài.

Tiến bộ trong hồi sức thần kinh chuyên sâu và tác động của chúng

Các thủ thuật như lấy huyết khối cơ học tăng từ 2.160 lên 8.762 ca/năm và mở sọ giải áp tăng từ 456 lên 729 ca trong giai đoạn nghiên cứu. Những can thiệp này có khả năng cải thiện sống còn sau các tổn thương thần kinh cấp tính, làm thay đổi quần thể người hiến DBD tiềm năng bằng cách giảm tiến triển đến chết não. Ngược lại, chúng cũng có thể tạo thuận lợi cho các lộ trình rút lui điều trị có kiểm soát phù hợp với quy trình cDCD.

Các chỉ số thu hồi và sử dụng tạng

Đến năm 2024, số cơ quan được thu hồi và cấy ghép trên mỗi người hiến cao hơn ở nhóm DBD (3,6 cơ quan thu hồi, 2,8 cơ quan cấy ghép) so với nhóm người hiến cDCD theo Maastricht nhóm III (3,1 cơ quan thu hồi, 2,3 cơ quan cấy ghép). Điều này phản ánh sự khác biệt sinh lý vốn có và nguy cơ thiếu máu cục bộ liên quan đến tử vong do ngừng tuần hoàn, nhưng đồng thời nhấn mạnh đóng góp quan trọng của cDCD đối với hoạt động ghép tạng.

Bình luận chuyên gia

Kinh nghiệm của Tây Ban Nha cho thấy sự tái cấu trúc các lộ trình hiến từ người đã chết hơn là sự thay thế trực tiếp giữa các loại người hiến ở cấp độ bệnh nhân. DCD có kiểm soát đã nổi lên như một hướng mở rộng chiến lược, tận dụng chăm sóc cuối đời được tối ưu hóa và các công nghệ tưới máu cho phép lấy tạng sau khi ngừng các biện pháp hỗ trợ sự sống trong điều kiện được kiểm soát. Sự suy giảm của uDCD có thể liên quan đến các thách thức vận hành, quy trình chấp thuận và các cân nhắc đạo đức.

Các tiến bộ trong hồi sức thần kinh chuyên sâu, đặc biệt là lấy huyết khối trong đột quỵ thiếu máu não và mở sọ giải áp trong tăng áp lực nội sọ, đã làm thay đổi diễn tiến tự nhiên của tổn thương thần kinh, từ đó điều chỉnh quần thể người hiến. Mặc dù các can thiệp cứu sống này làm giảm tỷ lệ chết não, chúng có thể làm tăng số người hiến cDCD tiềm năng thông qua các lộ trình chăm sóc cuối đời có kiểm soát. Tuy nhiên, cần có dữ liệu liên kết ở cấp độ cá thể đủ mạnh để xác nhận quan hệ nhân quả và định lượng tương đối vai trò của các phương thức hồi sức thần kinh và công nghệ bảo tồn tạng.

Các phát hiện hiện tại nhấn mạnh tầm quan trọng của chiến lược tích hợp đa chuyên khoa, bao gồm hồi sức cấp cứu, thần kinh và ghép tạng, nhằm tối đa hóa tiềm năng hiến tạng. Phân tích từ cơ quan đăng ký quốc gia mang lại những hiểu biết sinh thái học giá trị, nhưng vẫn cần dữ liệu lâm sàng chi tiết hơn để xác định quỹ đạo của người bệnh, cung cấp cơ sở cho khung đạo đức và tối ưu hóa quy trình phân bổ tạng.

Kết luận

Trong thập kỷ qua, Tây Ban Nha đã chứng kiến sự tiến hóa năng động trong lĩnh vực hiến tạng, với đặc điểm là hiến tạng sau chết não giảm nhưng được bù trừ bởi sự tăng trưởng đáng kể của hiến tạng có kiểm soát sau ngừng tuần hoàn. Chức năng hồi sức thần kinh chuyên sâu được nâng cao và các thực hành chăm sóc cuối đời được tinh chỉnh đã định hình bối cảnh này, với những hàm ý quan trọng đối với hệ thống ghép tạng trên toàn cầu. Ưu tiên nghiên cứu trong tương lai bao gồm liên kết ở cấp độ cá thể giữa các can thiệp hồi sức thần kinh và lộ trình hiến tạng, đánh giá các phương thức tưới máu và bảo quản, cũng như hoàn thiện các hướng dẫn đạo đức và pháp lý để duy trì tỷ lệ hiến tạng trong bối cảnh thực hành lâm sàng thay đổi.

Tài liệu tham khảo

• Royo-Villanova M, Encarnación JA, Manso C, et al. Changing Brain Death Donation Dynamics in Spain: A National Overview of Neurocritical Care and Organ Donation Trends. Clinical Transplantation. 2026;40(9):e70695. PMID: 42773931.
• Domínguez-Gil B, Coll E, Alonso A, et al. Spanish experience on controlled donation after circulatory death. Transplant Rev (Orlando). 2016;30(2):89-94. PMID: 26815388.
• de Groot YJ, Lingsma HF, Bakker J, et al. Neurocritical care and organ donation practices. Curr Opin Organ Transplant. 2020;25(2):169-175. PMID: 32007077.
• Wilkinson D, Savulescu J, Bronks R. Donation after circulatory death: Current status and future prospects. Nat Rev Nephrol. 2021;17(1):50-61. PMID: 33239386.
• Walker R, Rady MY. Impact of neurocritical care interventions on transplantation outcomes. Neurocrit Care. 2019;30(1):123-132. PMID: 30738328.