Điểm nổi bật
Liệt thần kinh thẹn (Pudendal nerve palsy, PNP) là một biến chứng thường gặp nhưng dễ bị bỏ sót sau nội soi khớp háng có sử dụng trụ tầng sinh môn.
Các triệu chứng sau mổ bao gồm tê vùng tầng sinh môn, dị cảm, đau và rối loạn tiết niệu-sinh dục hoặc rối loạn chức năng tình dục ở cả nam và nữ.
Lực kéo lớn hơn và thời gian kéo dài hơn trong phẫu thuật làm tăng đáng kể nguy cơ PNP.
Phần lớn triệu chứng PNP sẽ thuyên giảm trong vòng 6 tháng đến 1 năm, nhưng triệu chứng kéo dài có liên quan đến kết quả điều trị đặc hiệu cho khớp háng kém hơn.
Bối cảnh nghiên cứu
Nội soi khớp háng (Hip arthroscopy, HA) được sử dụng rộng rãi để điều trị chứng chèn ép chỏm-xương đùi ổ cối và các bệnh lý nội khớp háng khác. Thủ thuật này thường được thực hiện ở tư thế nằm ngửa trên bàn kéo, với trụ tầng sinh môn để tạo lực kéo giãn khớp háng. Tuy nhiên, lực kéo qua trụ tầng sinh môn có thể chèn ép thần kinh thẹn, một dây thần kinh quan trọng phụ trách chi phối cảm giác và vận động của vùng tầng sinh môn và cơ quan sinh dục. Mặc dù HA ngày càng phổ biến, liệt thần kinh thẹn (PNP) vẫn chưa được mô tả đầy đủ và có khả năng bị báo cáo thiếu. Biến chứng này có thể gây rối loạn cảm giác như tê vùng tầng sinh môn, dị cảm đau, và rối loạn chức năng tình dục, bao gồm rối loạn cương ở nam và giảm tiết dịch bôi trơn ở nữ. Các triệu chứng này có thể ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, sức khỏe tình dục và mức độ hài lòng của người bệnh với phẫu thuật. Vì vậy, hiểu rõ tỷ lệ PNP, các yếu tố gây bệnh, thời gian kéo dài triệu chứng và ảnh hưởng lên kết cục là rất quan trọng nhằm định hướng các biện pháp phòng ngừa và tư vấn cho người bệnh.
Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu đoàn hệ mức chứng cứ 3 này tuyển chọn 93 bệnh nhân liên tiếp được nội soi khớp háng một bên nguyên phát ở tư thế nằm ngửa, có sử dụng trụ tầng sinh môn. Những bệnh nhân có sẵn triệu chứng thần kinh thẹn hoặc rối loạn chức năng tình dục trước mổ đã bị loại trừ để cô lập tác động sau phẫu thuật. Dữ liệu khách quan trong mổ được thu thập bằng cảm biến lực gắn vào trụ tầng sinh môn nhằm đo chính xác lực kéo và thời gian kéo. Người bệnh hoàn thành các bảng câu hỏi ẩn danh, đã được xác thực về chức năng tình dục và một bảng sàng lọc PNP chuyên biệt tại nhiều thời điểm sau mổ: 2 tuần, 6 tuần, 3 tháng, 6 tháng và 12 tháng. Chức năng khớp háng được đánh giá bằng International Hip Outcome Tool-33 (iHOT-33) trước mổ và tại 6 tháng, 12 tháng sau mổ. Thiết kế này cho phép phân tích mối liên quan giữa sự xuất hiện và thời gian tồn tại của triệu chứng PNP với các thông số kéo trong mổ cũng như kết cục chức năng.
Kết quả chính
Tuổi trung bình của bệnh nhân là 36,4 tuổi, với tỷ lệ nam hơi cao hơn (55%). Thời gian kéo trung bình là 80 phút (dao động khoảng 60–100 phút). Đáng chú ý, 83% bệnh nhân có ít nhất một triệu chứng gợi ý kích thích thần kinh thẹn trong giai đoạn sớm sau mổ. Các triệu chứng thường gặp nhất là tê vùng tầng sinh môn ở 75%, dị cảm ở 26% và đau ở 18% bệnh nhân. Rối loạn tiết niệu-sinh dục hoặc rối loạn chức năng tình dục xảy ra ở 39% tổng số bệnh nhân, bao gồm rối loạn cương ở 22% nam giới và giảm bôi trơn tình dục ở 19% nữ giới.
Tỷ lệ triệu chứng tồn tại giảm dần theo thời gian: 26% vẫn còn triệu chứng PNP ở 3 tháng, 14% ở 6 tháng, và hết hoàn toàn vào 12 tháng sau mổ. Quan trọng hơn, nhóm bệnh nhân có PNP có lực kéo trung bình cao hơn đáng kể 18,1 kg và thời gian kéo dài hơn 15,4 phút so với nhóm không có PNP. Phân tích hồi quy logistic cho thấy cứ mỗi 10 phút kéo thêm thì khả năng mắc PNP tăng 59% (OR 1,59; KTC 95%: 1,12–2,37).
Những bệnh nhân có triệu chứng PNP kéo dài quá 6 tuần cho thấy chất lượng sống liên quan đến khớp háng kém hơn đáng kể, thể hiện qua điểm iHOT-33 thấp hơn tại 6 tháng (chênh lệch trung bình -14,4; KTC 95%: -24,2 đến -4,5), cho thấy ảnh hưởng lâm sàng có ý nghĩa đối với hồi phục chức năng.
Bình luận chuyên gia
Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng định lượng vững chắc cho thấy mối liên hệ giữa các thông số kéo và biến chứng thần kinh thẹn sau mổ nội soi khớp háng. Tỷ lệ cao của các triệu chứng PNP thoáng qua nhấn mạnh tính dễ tổn thương của dây thần kinh này trước tình trạng chèn ép do trụ tầng sinh môn. Về mặt cơ học, đường đi giải phẫu của thần kinh thẹn quanh gai ngồi và qua ống Alcock khiến dây thần kinh này dễ bị thiếu máu cục bộ và bệnh lý thần kinh do chèn ép bởi lực kéo.
Mặc dù triệu chứng thường cải thiện hoặc tự hết theo thời gian, tỷ lệ đáng kể bệnh nhân gặp rối loạn chức năng tình dục là vấn đề đáng lưu ý, đòi hỏi phải tư vấn tiền phẫu và giải thích đầy đủ khi chấp thuận điều trị. Mối tương quan giữa thời gian kéo, lực kéo và PNP ủng hộ chiến lược kiểm soát trong mổ thận trọng hơn—giảm tối đa thời gian kéo và tối ưu hóa phân bố áp lực quanh trụ tầng sinh môn có thể giúp giảm nguy cơ tổn thương. Có thể xem xét các kỹ thuật thay thế, bao gồm hệ thống kéo không dùng trụ.
Điểm mạnh của nghiên cứu gồm theo dõi triệu chứng dọc thời gian một cách tiền cứu và sử dụng các thước đo kết cục do người bệnh tự báo cáo đã được xác thực. Hạn chế bao gồm không có nghiên cứu dẫn truyền thần kinh để khẳng định bệnh lý thần kinh, thiếu nhóm chứng không dùng trụ tầng sinh môn, và thiết kế đơn trung tâm làm hạn chế khả năng khái quát hóa. Các nghiên cứu tương lai có thể làm rõ cơ chế tổn thương thần kinh bằng điện sinh lý và đánh giá các thiết bị hoặc quy trình dự phòng.
Kết luận
Liệt thần kinh thẹn là một biến chứng thường gặp nhưng thường thoáng qua sau nội soi khớp háng thực hiện ở tư thế nằm ngửa có kéo bằng trụ tầng sinh môn. Lực kéo lớn hơn và thời gian kéo dài là các yếu tố nguy cơ quan trọng có thể điều chỉnh. Triệu chứng PNP kéo dài quá 6 tuần làm giảm kết cục đặc hiệu cho khớp háng. Lâm sàng cần theo dõi các dấu hiệu PNP sau mổ, tư vấn cho bệnh nhân về nguy cơ và kỳ vọng hồi phục, đồng thời cân nhắc các chiến lược kéo nhằm giảm tổn thương thần kinh. Cần thêm nghiên cứu để cải thiện bảo vệ thần kinh quanh phẫu thuật và tối ưu hóa kết cục cho người bệnh trong nội soi khớp háng.
Kinh phí và ClinicalTrials.gov
Nghiên cứu gốc không báo cáo nguồn kinh phí hoặc mã định danh thử nghiệm lâm sàng.
Tài liệu tham khảo
1. Hoit G, Dwyer T, Chahal J, Burkhart TA, Curd E, Docter S, Farag J, Theodoropoulos J, Whelan DB. The Incidence and Breadth of Postoperative Pudendal Nerve Palsy and Its Relationship to Table Traction During Hip Arthroscopy With a Perineal Post. Am J Sports Med. 2026 Sep;54(13):3290-3298. PMID: 42813241.
2. Homma Y, Inoue A, Takeshima S, Fujimoto K. Intraoperative traction-related nerve injury in hip arthroscopy: a systematic review and meta-analysis. J Hip Preserv Surg. 2021;8(3):234-241.
3. Byrd JWT. Traction neuropraxia during hip arthroscopy. Arthroscopy. 2002;18(5):544-548.
4. Ilizaliturri VM Jr, Villegas CV, Camacho-Galindo J, Aguilera-Cervantes M. Postless hip arthroscopy: a safe technique that reduces traction-related complications. Arthrosc Tech. 2017;6(5):e1605-e1609.
