Hiếm nhưng nguy hiểm: Ý nghĩa lâm sàng của tràn khí màng phổi sau cắt tuyến giáp và tuyến cận giáp

Điểm nổi bật

• Tràn khí màng phổi sau phẫu thuật (postoperative pneumothorax, PPTX) xảy ra ở 0,10% trường hợp cắt tuyến giáp và cắt tuyến cận giáp.
• PPTX làm tăng rõ rệt nguy cơ tử vong, viêm phổi, khó nuốt, liệt dây thanh âm và nhu cầu thông khí cơ học.
• PPTX cũng liên quan với tỷ lệ tái nhập viện và thăm khám cấp cứu cao hơn cho đến 1 năm sau phẫu thuật.
• Mặc dù hiếm gặp, PPTX là một biến cố lâm sàng quan trọng, đòi hỏi phát hiện sớm và can thiệp kịp thời.

Bối cảnh nghiên cứu

Tràn khí màng phổi sau phẫu thuật (postoperative pneumothorax, PPTX) sau cắt tuyến giáp (thyroidectomy, TD) hoặc cắt tuyến cận giáp (parathyroidectomy, PT) là một biến chứng hiếm gặp nhưng nghiêm trọng. Các phẫu thuật này, thường được thực hiện để điều trị bệnh tuyến giáp và tuyến cận giáp, nhìn chung an toàn với tỷ lệ biến chứng thấp. Tuy nhiên, tổn thương màng phổi hoặc vô tình mở vào các cấu trúc lồng ngực trong khi phẫu thuật có thể gây ra tràn khí màng phổi. Tài liệu hiện có chủ yếu giới hạn ở các báo cáo ca bệnh hoặc loạt ca nhỏ, do đó tỷ lệ mắc thực sự và ý nghĩa tiên lượng của PPTX vẫn chưa được mô tả đầy đủ. Việc hiểu rõ tác động lâm sàng của PPTX là rất cần thiết, do nguy cơ tăng tỷ lệ mắc bệnh và tử vong, cũng như ảnh hưởng đến việc sử dụng dịch vụ y tế.

Thiết kế nghiên cứu

Các nhà nghiên cứu đã tiến hành một nghiên cứu đoàn hệ hồi cứu sử dụng cơ sở dữ liệu TriNetX United States Research Network. Những bệnh nhân trưởng thành (từ 18 tuổi trở lên) đã trải qua phẫu thuật mở tuyến giáp hoặc cắt tuyến cận giáp từ tháng 1 năm 2000 đến tháng 12 năm 2025 được xác định. Quần thể nghiên cứu được phân tầng dựa trên việc xuất hiện tràn khí màng phổi sau phẫu thuật trong vòng 7 ngày sau mổ. Các kết cục được đánh giá bao gồm tử vong do mọi nguyên nhân là tiêu chí chính, và các tiêu chí phụ gồm viêm phổi, khó nuốt, liệt dây thanh âm, nhu cầu thông khí cơ học, cũng như tỷ lệ tái nhập viện và thăm khám khoa cấp cứu. Kết cục được phân tích tại mốc 3 và 6 tháng bằng odds ratio (OR), và tại mốc 1 năm bằng hazard ratio (HR) cùng khoảng tin cậy 95% (confidence intervals, CIs).

Kết quả chính

Trong số 228.340 bệnh nhân được phẫu thuật tuyến giáp hoặc tuyến cận giáp, chỉ có 237 trường hợp (0,10%) phát triển PPTX, xác nhận tính hiếm gặp của biến chứng này. Tuy nhiên, những bệnh nhân này có kết cục lâm sàng xấu hơn đáng kể so với nhóm không có PPTX. Tại 1 năm sau phẫu thuật, nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân tăng rõ rệt với hazard ratio là 16,44 (95% CI 11,16-24,23), tương ứng với mức tăng nguy cơ hơn 16 lần. Tương tự, nguy cơ viêm phổi (HR 6,14), khó nuốt (HR 4,86), liệt dây thanh âm (HR 5,19) và nhu cầu thông khí cơ học (HR 18,13) đều tăng đáng kể (tất cả p < 0,01).

Việc sử dụng dịch vụ y tế tăng rõ rệt ở nhóm PPTX, với tỷ lệ tái nhập viện cao hơn hơn 15 lần (HR 15,12) và số lượt thăm khám khoa cấp cứu tăng gấp đôi (HR 2,09). Đáng chú ý, các biến chứng này đã xuất hiện trong giai đoạn hậu phẫu sớm ở mốc 3 và 6 tháng, cho thấy tác động kéo dài của PPTX theo thời gian.

Nhận định chuyên gia

Nghiên cứu cho thấy mặc dù tràn khí màng phổi sau phẫu thuật tuyến giáp hoặc tuyến cận giáp hiếm gặp, sự xuất hiện của nó báo hiệu nguy cơ tăng mạnh các kết cục bất lợi nghiêm trọng. Về cơ chế, tổn thương màng phổi trong phẫu thuật vùng cổ có thể dẫn đến tràn khí màng phổi, làm suy giảm chức năng hô hấp và có thể làm nặng thêm các rối loạn thần kinh và nuốt do tổn thương dây thần kinh thanh quản quặt ngược hoặc các gián đoạn giải phẫu khác.

Các bác sĩ lâm sàng cần duy trì mức độ nghi ngờ cao đối với PPTX, đặc biệt ở bệnh nhân có suy hô hấp sau mổ hoặc các triệu chứng không giải thích được. Chẩn đoán sớm bằng chẩn đoán hình ảnh và xử trí kịp thời bằng dẫn lưu màng phổi khi cần có thể cứu sống người bệnh. Các phát hiện này cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của kỹ thuật phẫu thuật tỉ mỉ nhằm tránh làm thủng màng phổi.

Hạn chế của nghiên cứu bao gồm thiết kế hồi cứu và việc phụ thuộc vào mã hóa từ cơ sở dữ liệu hành chính, có thể làm PPTX hoặc các biến chứng bị ghi nhận thiếu. Việc thiếu dữ liệu lâm sàng chi tiết về đặc điểm phẫu thuật và xử trí cũng hạn chế suy luận nhân quả. Tuy nhiên, bộ dữ liệu lớn, đại diện toàn quốc, làm tăng khả năng khái quát hóa của kết quả.

Kết luận

Tràn khí màng phổi sau cắt tuyến giáp hoặc cắt tuyến cận giáp, dù cực kỳ hiếm gặp, có liên quan với mức tăng đáng kể về tử vong, biến chứng hô hấp, di chứng thần kinh và sử dụng nguồn lực y tế. Nâng cao nhận biết về biến chứng này, chẩn đoán kịp thời và xử trí phù hợp là then chốt để cải thiện kết cục người bệnh. Cần có các nghiên cứu tiền cứu trong tương lai nhằm xác định yếu tố nguy cơ, chiến lược phòng ngừa và lộ trình điều trị tối ưu cho PPTX trong các quần thể phẫu thuật này.

Kinh phí và ClinicalTrials.gov

Nghiên cứu gốc được hỗ trợ bằng kinh phí của cơ sở theo trích dẫn; không áp dụng đăng ký thử nghiệm lâm sàng.

Tài liệu tham khảo

1. Jishu JA, LaForteza A, Bruce D, et al. Rare But Risky: Clinical Impacts of Pneumothorax After Thyroidectomy and Parathyroidectomy. The Laryngoscope. 2026;136(10):4589-4595. PMID: 42283140.
2. Lombardi CP, Raffaelli M, D’Alatri L, et al. Complications of thyroidectomy. In: Endocrine Surgery. Springer, 2020.
3. Erbil Y, Siperstein AE. Surgical treatment of thyroid diseases. Surg Clin North Am. 2019;99(4):703-712.
4. Shaha AR. Complications of thyroid surgery: identification and prevention. Indian J Surg. 2014;76(2):113-117.