mSASI và nguy cơ tim mạch ở bệnh nhân OSA không dung nạp CPAP: Tổng quan bằng chứng lâm sàng

Điểm nổi bật

• Chỉ số mức độ nghiêm trọng ngưng thở khi ngủ đã được chỉnh sửa (modified Sleep Apnea Severity Index, mSASI) tích hợp các thông số giải phẫu, lâm sàng và đa ký giấc ngủ, qua đó có thể cải thiện phân tầng nguy cơ tim mạch ở bệnh nhân tắc nghẽn ngưng thở khi ngủ (Obstructive Sleep Apnea, OSA) không dung nạp Continuous Positive Airway Pressure (CPAP), vượt ra ngoài giá trị của chỉ số ngưng thở – giảm thở (Apnea-Hypopnea Index, AHI) đơn thuần.
• Ở bệnh nhân OSA không dung nạp CPAP được phẫu thuật, điểm mSASI cao hơn có liên quan đến tăng huyết áp hiện mắc và điểm Framingham Risk Score (FRS) cao hơn.
• Phân tích đa biến xác nhận mối liên quan độc lập giữa mSASI và tuổi với nguy cơ tim mạch; tuy nhiên, các mối liên quan này suy giảm khi loại trừ các thành phần chỉ số chồng lấp, nhấn mạnh tính phức tạp của các công cụ nguy cơ tổng hợp.
• Bằng chứng hiện có ủng hộ việc áp dụng mSASI một cách thận trọng trong ra quyết định lâm sàng, đồng thời cho thấy cần có thêm các nghiên cứu tiến cứu để thẩm định và phân tích giá trị dự báo gia tăng so với các thước đo truyền thống.

Bối cảnh

Tắc nghẽn ngưng thở khi ngủ (Obstructive Sleep Apnea, OSA) là một rối loạn phổ biến, được đặc trưng bởi sự xẹp lặp đi lặp lại của đường thở trên trong khi ngủ, gây thiếu oxy từng đợt và phân mảnh giấc ngủ. Rối loạn này có liên quan chặt chẽ với các biến cố tim mạch (CV) bất lợi, bao gồm tăng huyết áp, bệnh động mạch vành, đột quỵ và suy tim. Continuous Positive Airway Pressure (CPAP) vẫn là điều trị hàng đầu nhưng bị hạn chế bởi khó tuân thủ. Ở bệnh nhân không dung nạp CPAP, các lựa chọn phẫu thuật như kích thích dây thần kinh hạ thiệt, tiến triển hàm trên – hàm dưới hoặc phẫu thuật mở rộng eo họng (expansion sphincter pharyngoplasty) cung cấp các phương án điều trị thay thế.

Mức độ nặng của OSA trước đây thường được định lượng bằng chỉ số ngưng thở – giảm thở (Apnea-Hypopnea Index, AHI), nhưng thước đo này không phản ánh đầy đủ sinh lý bệnh đa yếu tố và gánh nặng triệu chứng liên quan đến nguy cơ tim mạch. Chỉ số mức độ nghiêm trọng ngưng thở khi ngủ đã được chỉnh sửa (modified Sleep Apnea Severity Index, mSASI) là một điểm tổng hợp, bao gồm giải phẫu đường thở, chỉ số khối cơ thể (Body Mass Index, BMI), mức độ nặng trên đa ký giấc ngủ và triệu chứng lâm sàng để phân tầng mức độ OSA từ 1 (nhẹ) đến 3 (nặng). Chỉ số này nhằm phản ánh tốt hơn tính không đồng nhất lâm sàng và ý nghĩa tiên lượng của OSA, đặc biệt trong dự báo nguy cơ tim mạch.

Nội dung chính

Phát triển và thẩm định Chỉ số mức độ nghiêm trọng ngưng thở khi ngủ đã được chỉnh sửa (mSASI)

mSASI được phát triển với mục tiêu cải thiện phân tầng nguy cơ bằng cách tích hợp các thông số giải phẫu và sinh lý khách quan với triệu chứng do người bệnh tự báo cáo. Các nghiên cứu ban đầu cho thấy tính khả thi của chỉ số này trong mô tả mức độ nặng OSA nhằm định hướng điều trị cá thể hóa. Các thành phần của chỉ số thường bao gồm đặc điểm dễ xẹp của đường thở trên, BMI hoặc cân nặng, dữ liệu đa ký giấc ngủ như AHI hoặc chỉ số giảm bão hòa oxy, và các triệu chứng lâm sàng bao gồm buồn ngủ ban ngày được đo bằng các thang điểm như Epworth Sleepiness Scale.

Một nghiên cứu thuần tập hồi cứu năm 2026 của Kaki và cộng sự tại một trung tâm tuyến cuối đã phân tích 209 bệnh nhân OSA không dung nạp CPAP, được phẫu thuật điều trị ngưng thở khi ngủ. Thuần tập này bao gồm các can thiệp như kích thích dây thần kinh hạ thiệt, tiến triển hàm trên – hàm dưới và phẫu thuật mở rộng eo họng, phản ánh các phương pháp phẫu thuật thường dùng cho OSA kháng với CPAP. Các bệnh đi kèm tim mạch trước phẫu thuật và Framingham Risk Score (FRS) 5 năm được đánh giá để xem xét mối liên quan giữa mSASI ban đầu và nguy cơ tim mạch.

Mối liên quan lâm sàng giữa mSASI và nguy cơ tim mạch

Nghiên cứu phân tầng bệnh nhân thành ba nhóm theo điểm mSASI: 1 (ít nặng nhất, n=118), 2 (trung bình, n=71) và 3 (nặng nhất, n=20). Những người có điểm mSASI từ 2 hoặc 3 có tỷ lệ tăng huyết áp cao hơn có ý nghĩa thống kê (51% so với 33%, p=0,011) so với nhóm mSASI 1. Phân tích hồi quy tuyến tính đa biến xác định mSASI nền (β=4,4; KTC 95% 0,04–8,7) và tuổi cao hơn (β=1,3; KTC 95% 1,0–1,6) là các yếu tố dự báo độc lập của FRS cao hơn, cho thấy mức độ nặng OSA tổng hợp có tương quan trực tiếp với nguy cơ tim mạch được tính toán.

Tuy nhiên, các phân tích phụ loại trừ những thành phần chồng lấp giữa mSASI và FRS (ví dụ: tuổi, huyết áp) không tái lập được mối liên quan này, cho thấy các chỉ số tích hợp có thể phản ánh một phần các yếu tố nguy cơ dùng chung hơn là khả năng dự báo độc lập của mSASI khi xét riêng lẻ.

So sánh với các thước đo truyền thống và các thang điểm nguy cơ khác

Mặc dù chỉ số ngưng thở – giảm thở (AHI) vẫn là thước đo mức độ nặng được sử dụng phổ biến nhất, nhưng nó chưa xem xét đầy đủ tính không đồng nhất về giải phẫu và triệu chứng ảnh hưởng đến nguy cơ tim mạch. mSASI cố gắng lấp đầy khoảng trống này bằng cách bao gồm các yếu tố đa lĩnh vực liên quan đến sinh lý bệnh OSA và nguy cơ tim mạch.

Các khuyến cáo gần đây về OSA (AASM, 2023) thừa nhận những hạn chế của việc chỉ dựa vào AHI và khuyến khích tích hợp mức độ nặng triệu chứng và bệnh đồng mắc trong đánh giá nguy cơ. Framingham Risk Score (FRS), một công cụ ước tính biến cố tim mạch trong 5 năm đã được thẩm định dựa trên các yếu tố nguy cơ tim mạch truyền thống, bổ sung cho các chỉ số đặc hiệu OSA bằng cách định lượng nguy cơ mạch máu nền độc lập với các thông số giấc ngủ.

Cân nhắc phương pháp và khoảng trống nghiên cứu

Thiết kế hồi cứu của các đoàn hệ hiện tại và bối cảnh đơn trung tâm làm hạn chế khả năng khái quát hóa. Cỡ mẫu tương đối nhỏ, với số bệnh nhân trong nhóm mức độ nặng nhất (mSASI=3) ít, làm giảm công suất thống kê cho các phân tích phân nhóm.

Một hạn chế quan trọng là sự chồng lấp đáng kể của các biến được tích hợp trong cả mSASI và FRS, gây nhiễu cho các mối liên quan độc lập. Nghiên cứu trong tương lai nên khám phá các chỉ số tổng hợp được tinh chỉnh nhằm giảm trùng lặp và tận dụng dữ liệu dấu ấn sinh học hoặc hình ảnh học phản ánh chức năng nội mô, stress oxy hóa hoặc rối loạn điều hòa thần kinh tự động để cải thiện dự báo nguy cơ tim mạch.

Ngoài ra, cần có các nghiên cứu tiến cứu theo dõi dọc để đánh giá liệu mSASI có dự báo được các biến cố tim mạch mới mắc hay không, và liệu các can thiệp phẫu thuật được định hướng bởi mSASI có cải thiện kết cục dài hạn hay không.

Bình luận chuyên gia

mSASI đánh dấu một bước tiến quan trọng trong đánh giá mức độ nặng OSA theo hướng cá thể hóa, khi ghi nhận tính không đồng nhất của rối loạn này và các di chứng tim mạch của nó. Cách tiếp cận này thừa nhận rằng mức độ nặng của OSA không chỉ được xác định bởi tần suất các biến cố hô hấp mà còn bởi khuynh hướng giải phẫu, béo phì và gánh nặng triệu chứng.

Về mặt lâm sàng, mSASI có thể hỗ trợ nhận diện những bệnh nhân không dung nạp CPAP có nguy cơ cao và có thể hưởng lợi nhiều nhất từ phẫu thuật, trong bối cảnh các thước đo chuẩn như AHI chưa đủ đáp ứng. Mối liên quan độc lập với Framingham Risk nhấn mạnh ý nghĩa lâm sàng của việc tích hợp đánh giá đa chiều.

Tuy nhiên, việc mối liên quan suy giảm trong các mô hình kiểm soát các yếu tố nguy cơ chồng lấp đòi hỏi diễn giải thận trọng. Lĩnh vực này cần tiến xa hơn các chỉ số tổng hợp để hướng tới các dấu ấn sinh học có cơ sở cơ chế và phân kiểu bệnh cá thể hóa.

Các hướng dẫn thực hành hiện nay vẫn ưu tiên tiêu chí dựa trên AHI và đánh giá triệu chứng lâm sàng cho quyết định điều trị, nhưng ngày càng công nhận giá trị của các chỉ số đa chiều. Việc tích hợp vào các thuật toán phân tầng nguy cơ và công cụ hỗ trợ quyết định vẫn cần được thẩm định thêm.

Kết luận

Chỉ số mức độ nghiêm trọng ngưng thở khi ngủ đã được chỉnh sửa (modified Sleep Apnea Severity Index, mSASI) cung cấp một khung đánh giá đa chiều đầy hứa hẹn để xác định mức độ nặng OSA và nguy cơ tim mạch ở bệnh nhân không dung nạp CPAP đang điều trị phẫu thuật. Bằng chứng ban đầu cho thấy mối tương quan với tỷ lệ tăng huyết áp và Framingham Risk Score vượt ra ngoài AHI đơn thuần, nhưng các hạn chế về phương pháp và sự chồng lấp biến số làm giảm mức độ chắc chắn của các phát hiện này.

Các hướng nghiên cứu tương lai bao gồm thẩm định đa trung tâm tiến cứu, khám phá các dấu ấn sinh học mới nhằm tăng độ đặc hiệu dự báo, và đánh giá kết cục điều trị được định hướng bởi mSASI. Những nỗ lực này có thể tinh chỉnh phân tầng nguy cơ lâm sàng, định hướng lựa chọn phẫu thuật cá thể hóa, và cuối cùng cải thiện tiên lượng tim mạch ở bệnh nhân OSA không dung nạp CPAP.

Tài liệu tham khảo

• Kaki PC, Goldfarb JA, Xu M, Campbell DJ, Molin N, Creighton E, Kaffenberger TM, Boon M, Huntley C. Modified Sleep Apnea Severity Index and Cardiovascular Risk in CPAP-Intolerant OSA Patients. Laryngoscope. 2026 Mar 23;136(7):3262-3270. PMID: 41872124.
• Somers VK, White DP, Amin R, et al. Sleep Apnea and Cardiovascular Disease: An American Heart Association/American College of Cardiology Foundation Scientific Statement. Circulation. 2008;118(10):1080-1111. PMID: 18725522.
• Javaheri S, Barbe F, Campos-Rodriguez F, et al. Sleep Apnea: Types, Mechanisms, and Clinical Cardiovascular Consequences. J Am Coll Cardiol. 2017;69(7):841-858. PMID: 28262680.
• Flemons WW, Buysse D, Redline S, et al. Sleep-related breathing disorders in adults: recommendations for syndrome definition and measurement techniques in clinical research. Sleep. 1999;22(5):667-89. PMID: 10450601.
• Karimi M, Hedner J, Nägga K, et al. Risk stratification by comprehensive evaluation in sleep apnea: beyond the apnea-hypopnea index. Sleep Med Rev. 2020;50:101237. PMID: 32079360.