Giới thiệu
Nhiễm khuẩn đường tiết niệu (Urinary Tract Infections, UTIs) là một tình trạng thường gặp ở trẻ em, thường dẫn đến các lượt khám ngoại trú tại khoa cấp cứu và các cơ sở chăm sóc khẩn cấp. Chẩn đoán UTIs thường bao gồm việc đánh giá triệu chứng và kết quả tổng phân tích nước tiểu, trong đó có sự hiện diện của tiểu mủ (pyuria), biểu hiện bằng bạch cầu (white blood cells, WBCs) trong nước tiểu. Tiểu mủ là một dấu ấn quan trọng của nhiễm khuẩn, nhưng việc diễn giải, đặc biệt khi mức độ thấp, có thể khó khăn và ảnh hưởng đến quyết định lâm sàng về sử dụng kháng sinh.
Việc kê đơn kháng sinh quá mức cho các trường hợp nghi ngờ UTI khi thực tế không có nhiễm khuẩn sẽ góp phần vào tình trạng kháng kháng sinh và gây ra các tác dụng không mong muốn không cần thiết cho bệnh nhi. Nghiên cứu này xem xét cách kết quả tổng phân tích nước tiểu, đặc biệt là mức tiểu mủ thấp, ảnh hưởng đến thói quen kê đơn kháng sinh của bác sĩ ở trẻ từ 2 tháng đến 17 tuổi đến khám tại các cơ sở ngoại trú.
Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu chính là tìm hiểu tác động của các phát hiện trên tổng phân tích nước tiểu—đặc biệt là tiểu mủ mức độ thấp—đối với khả năng khởi trị kháng sinh kinh nghiệm ở bệnh nhi được đánh giá ngoài bối cảnh điều trị nội trú. Các tác giả giả định rằng mức tiểu mủ thấp góp phần không tương xứng vào tình trạng điều trị quá mức, được định nghĩa là sử dụng kháng sinh trong khi cấy nước tiểu loại trừ UTI.
Phương pháp
Một phân tích cắt ngang được thực hiện dựa trên dữ liệu hồ sơ sức khỏe điện tử kết hợp với các triệu chứng lâm sàng được trích xuất từ các lần khám tại khoa cấp cứu và cơ sở chăm sóc khẩn cấp ở bốn địa điểm y tế khác nhau tại Bắc California. Thời gian nghiên cứu kéo dài 2 năm, từ ngày 1 tháng 1 năm 2022 đến ngày 31 tháng 12 năm 2023.
Đối tượng bao gồm các bệnh nhi được làm tổng phân tích nước tiểu trong các lần khám ngoại trú. Mức tiểu mủ được phân loại dựa trên sự hiện diện của leukocyte esterase và số lượng bạch cầu trên milimét khối (WBC/mm3) hoặc trên vi trường vật kính dầu (HPF) khi soi kính hiển vi:
– Không có tiểu mủ
– Tiểu mủ mức độ thấp (vết leukocyte esterase, 10–69 WBC/mm3 hoặc 5–10 WBC/HPF)
– Tiểu mủ mức độ cao hơn
Các mô hình hồi quy logistic đa biến, đã hiệu chỉnh theo tuổi và các biến số lâm sàng khác, được sử dụng để đánh giá mối liên quan giữa kết quả tổng phân tích nước tiểu và việc khởi trị kháng sinh kinh nghiệm. Nghiên cứu ước tính phân số quy trách nhiệm của điều trị kháng sinh quá mức ở những bệnh nhân có cấy nước tiểu âm tính và ảnh hưởng của tình trạng này lên điều trị ở những trường hợp UTI được xác nhận bằng cấy.
Kết quả
Tổng cộng 1.150 bệnh nhi với tuổi trung vị 6,3 năm đã được phân tích. Trong số này, 191 (16,6%) trẻ được dùng kháng sinh.
Tiểu mủ mức độ thấp, được đặc trưng bởi leukocyte esterase vết hoặc 5–10 WBC/HPF, có liên quan có ý nghĩa thống kê với việc khởi trị kháng sinh so với không có tiểu mủ. Tỷ số chênh đã hiệu chỉnh (adjusted odds ratio, aOR) đối với kê đơn kháng sinh ở mức tiểu mủ thấp là 6,62 (KTC 95%: 3,72–11,79), cho thấy trẻ có tiểu mủ mức độ thấp có khả năng được dùng kháng sinh cao hơn hơn 6 lần so với trẻ không có tiểu mủ.
Phân số quy trách nhiệm đã hiệu chỉnh (adjusted attributable fraction, aAF), đại diện cho tỷ lệ điều trị kháng sinh quá mức do tiểu mủ mức độ thấp ở những bệnh nhân chưa được xác nhận UTI, là 17,0% (KTC 95%: 10,3%–23,2%). Ngược lại, aAF đối với điều trị UTI phù hợp do tiểu mủ mức độ thấp thúc đẩy chỉ là 1,8% (KTC 95%: 1,1%–2,4%). Các tác động khác biệt này nhất quán giữa các nhóm tuổi khác nhau.
Bàn luận
Kết quả cho thấy tiểu mủ mức độ thấp có ảnh hưởng đáng kể đến quyết định lâm sàng của bác sĩ, thường dẫn đến điều trị kháng sinh quá mức ở trẻ nghi ngờ UTI ngay cả khi kết quả cấy cuối cùng không xác nhận nhiễm khuẩn. Điều này gợi ý rằng sự tăng nhẹ bạch cầu trong xét nghiệm nước tiểu có thể bị diễn giải quá mức như dấu hiệu của mức độ nặng hoặc sự hiện diện của nhiễm khuẩn, từ đó dẫn đến kê đơn kháng sinh không cần thiết.
Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tích hợp mức tiểu mủ với bối cảnh lâm sàng, bao gồm tuổi của trẻ, triệu chứng hiện tại và các yếu tố nguy cơ, thay vì chỉ dựa vào tiểu mủ đơn độc. Việc quá phụ thuộc vào tiểu mủ tối thiểu có thể góp phần vào lạm dụng kháng sinh, làm tăng nguy cơ phản ứng có hại của thuốc, rối loạn hệ vi sinh và mối đe dọa rộng hơn đối với sức khỏe cộng đồng do kháng kháng sinh.
Ý nghĩa lâm sàng
Bác sĩ lâm sàng nên diễn giải kết quả tổng phân tích nước tiểu một cách thận trọng và linh hoạt, chỉ nên khởi trị kháng sinh trong các trường hợp có mức tiểu mủ cao hơn kèm theo những phát hiện lâm sàng phù hợp gợi ý UTI. Quyết định điều trị cần cân nhắc toàn bộ biểu hiện của người bệnh thay vì chỉ dựa vào một thông số xét nghiệm đơn lẻ.
Các hệ thống y tế cũng có thể hỗ trợ cải thiện quản lý sử dụng kháng sinh bằng cách triển khai các công cụ hỗ trợ quyết định lâm sàng, đặt kết quả tiểu mủ trong bối cảnh thích hợp, cung cấp thuật toán chẩn đoán phù hợp theo tuổi và hạn chế việc kê đơn kháng sinh theo phản xạ chỉ dựa trên tiểu mủ mức độ thấp.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tương lai
Mặc dù nghiên cứu này có ưu điểm là cỡ mẫu nhi khoa tương đối lớn và phương pháp thống kê vững chắc, đây vẫn là nghiên cứu quan sát và không thể khẳng định quan hệ nhân quả một cách chắc chắn. Khả năng khái quát hóa có thể bị giới hạn ở các cơ sở y tế và quần thể tương tự. Các nghiên cứu tiến cứu bổ sung có thể xác nhận các ngưỡng chẩn đoán và đánh giá các biện pháp quản lý sử dụng kháng sinh nhằm hạn chế điều trị quá mức.
Kết luận
Tiểu mủ mức độ thấp ảnh hưởng đáng kể đến xu hướng kê đơn kháng sinh cho các trường hợp nghi ngờ UTI ở trẻ em, thường dẫn đến điều trị quá mức. Việc cân nhắc thận trọng mức độ tiểu mủ, kết hợp với đánh giá lâm sàng toàn diện, là cần thiết để thúc đẩy sử dụng kháng sinh có đích và giảm phơi nhiễm không cần thiết. Cần có sự phối hợp giữa thực hành lâm sàng và hệ thống y tế nhằm nâng cao độ chính xác chẩn đoán và tối ưu hóa chiến lược điều trị nhiễm khuẩn tiết niệu ở trẻ em.
Tài liệu tham khảo
Wattier RL, Usac FR, Mama-Farah A, Rodríguez JL, Gordon DM, Green-Hopkins I, Wallin D, Copp HL, Auerbach AD, Hersh AL, Boscardin WJ, Kaiser SV. Low-Level Pyuria and Antibiotic Prescribing for Suspected Urinary Tract Infection in Children. Pediatrics. 2026 Nov 5. PMID: 42982088. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42982088/
