Góc nhìn của bệnh nhân nữ mắc prolactinoma: phát hiện từ các nghiên cứu đoàn hệ tại Hà Lan

Điểm nổi bật

• Mệt mỏi và các than phiền về nhận thức là những triệu chứng thường gặp và gây gánh nặng nhất ở nữ giới mắc prolactinoma, không phụ thuộc vào tình trạng kiểm soát bệnh.
• Prolactinoma hoạt động, được xác định bởi nồng độ prolactin tăng cao, có liên quan đến mức độ lo âu, trầm cảm và gánh nặng bệnh tật toàn thể cao hơn đáng kể so với prolactinoma đã được kiểm soát.
• Mặc dù hầu hết bệnh nhân đạt được bình thường hóa prolactin nhờ thuốc đồng vận dopamine, gánh nặng triệu chứng vẫn còn đáng kể, cho thấy nhu cầu điều trị và phục hồi chức năng chưa được đáp ứng đầy đủ.

Bối cảnh nghiên cứu

Prolactinoma là loại u tuyến yên thường gặp nhất, đặc trưng bởi sự tiết prolactin quá mức dẫn đến suy sinh dục, vô sinh và một phổ triệu chứng toàn thân. Thuốc đồng vận dopamine (dopamine agonists, DAs) là nền tảng điều trị, có hiệu quả kiểm soát nồng độ prolactin ở đa số bệnh nhân và làm giảm kích thước khối u. Tuy nhiên, nhiều bệnh nhân vẫn ghi nhận các triệu chứng dai dẳng như mệt mỏi, khó khăn về nhận thức và căng thẳng tâm lý mặc dù các chỉ số sinh hóa đã được kiểm soát. Việc hiểu các kết cục do người bệnh tự báo cáo (patient-reported outcomes, PROMs) có ý nghĩa then chốt trong đánh giá gánh nặng bệnh tật toàn diện và xác định nhu cầu can thiệp bổ trợ ngoài việc bình thường hóa prolactin.

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu đoàn hệ prolactinoma của Hà Lan đã tổng hợp dữ liệu từ hai nghiên cứu quan sát quốc gia, PRolaCT và ProlaC, để thực hiện phân tích cắt ngang trên 450 phụ nữ được chẩn đoán prolactinoma. Người tham gia được phân tầng theo hoạt tính bệnh: bệnh hoạt động được định nghĩa là prolactin cao hơn giới hạn trên của mức bình thường (upper limit of normal, ULN), còn bệnh đã kiểm soát là prolactin trong giới hạn bình thường. Phần lớn (97,0%) đang được điều trị bằng thuốc đồng vận dopamine tại thời điểm đánh giá. PROMs được thu thập bao gồm tần suất và mức độ nặng của triệu chứng (PRO-CTCAE đã chỉnh sửa), chất lượng cuộc sống liên quan đến sức khỏe (SF-36), lo âu và trầm cảm (Hospital Anxiety and Depression Scale, HADS), và gánh nặng liên quan đến bệnh (Leiden Bother and Needs Questionnaire for pituitary disease, LBNQ-Pituitary). Dữ liệu nhân khẩu học, lâm sàng và điều trị cũng được thu thập để đặt các phát hiện trong bối cảnh phù hợp.

Phát hiện chính

Tỷ lệ hiện mắc và mức độ nặng của triệu chứng: Mệt mỏi nổi lên là triệu chứng thường gặp nhất, được ghi nhận ở 92,6% nhóm bệnh hoạt động và 86,4% nhóm bệnh đã kiểm soát. Các vấn đề về tập trung cũng rất phổ biến (79,0% ở nhóm hoạt động so với 64,5% ở nhóm đã kiểm soát). Những triệu chứng này cho thấy các than phiền liên quan đến hệ thần kinh trung ương vẫn tồn tại và không hoàn toàn biến mất ngay cả khi bệnh đã được kiểm soát về mặt sinh hóa.

Kết cục tâm lý: Bệnh nhân mắc prolactinoma hoạt động có mức lo âu xấu hơn đáng kể (điểm trung bình HADS-Lo âu 8,0 so với 6,4; p < 0,001) và trầm cảm nặng hơn (điểm trung bình HADS-Trầm cảm 6,4 so với 4,7; p < 0,001) so với những người mắc bệnh đã kiểm soát. Mặc dù trung bình chỉ ở mức nhẹ đến trung bình trên lâm sàng, các khác biệt này có ý nghĩa thống kê và lâm sàng, củng cố các báo cáo trước đây cho thấy tăng prolactin máu có liên quan đến rối loạn khí sắc.

Gánh nặng bệnh tật: Gánh nặng bệnh tật, được đánh giá bằng bảng hỏi LBNQ-Pituitary, cao hơn rõ rệt ở bệnh nhân có bệnh hoạt động (điểm Total Bother 24,4 ± 22,9) so với bệnh nhân có bệnh đã kiểm soát (16,4 ± 17,9; p < 0,001). Gánh nặng này bao gồm các khía cạnh thể chất, cảm xúc và nhận thức, nhấn mạnh rằng lui bệnh về sinh hóa không đồng nghĩa với lui triệu chứng.

Ý nghĩa điều trị: Gần như tất cả bệnh nhân đều đang dùng thuốc đồng vận dopamine, cho thấy mặc dù quản lý dược lý tối ưu, các triệu chứng tồn lưu và căng thẳng tâm lý vẫn tiếp diễn. Khoảng trống này gợi ý nhu cầu về mô hình chăm sóc tích hợp, bao gồm kiểm soát triệu chứng, hỗ trợ tâm lý và các biện pháp phục hồi chức năng, vượt ra ngoài các điều trị quy ước.

Bình luận của chuyên gia

Phân tích đoàn hệ toàn diện này cung cấp những hiểu biết giá trị, lấy người bệnh làm trung tâm trong quản lý prolactinoma, nhấn mạnh sự không tương xứng giữa kiểm soát sinh hóa và chất lượng cuộc sống mà bệnh nhân cảm nhận. Tỷ lệ cao của mệt mỏi và khó khăn nhận thức phù hợp với các phát hiện từ những nghiên cứu nhỏ trước đó và cho thấy tác động trên hệ thần kinh trung ương của tình trạng prolactin tăng hoặc của liệu pháp DAs kéo dài. Các triệu chứng tâm lý liên quan đến bệnh hoạt động ủng hộ việc sàng lọc sức khỏe tâm thần định kỳ ở nhóm bệnh nhân này.

Hạn chế của nghiên cứu bao gồm thiết kế cắt ngang, không cho phép suy luận quan hệ nhân quả giữa nồng độ prolactin và triệu chứng, cùng với khả năng sai lệch chọn mẫu từ các đoàn hệ ngoại trú tham gia nghiên cứu. Ngoài ra, thời gian mắc bệnh và phác đồ điều trị không đồng nhất chưa được phân tầng sâu, điều này có thể ảnh hưởng đến biểu hiện triệu chứng. Các nghiên cứu dọc trong tương lai là cần thiết để làm sáng tỏ diễn tiến theo thời gian và đánh giá các can thiệp nhắm vào giảm triệu chứng.

Kết luận

Nghiên cứu đoàn hệ prolactinoma của Hà Lan xác định mệt mỏi, suy giảm nhận thức và căng thẳng tâm lý là những thách thức tồn lưu then chốt ở nữ bệnh nhân, ngay cả khi nồng độ prolactin đã được kiểm soát bằng thuốc đồng vận dopamine. Tình trạng bệnh hoạt động liên quan đến mức độ nặng triệu chứng và gánh nặng bệnh tật cao hơn. Các phát hiện này ủng hộ một cách tiếp cận toàn diện hơn, đa chuyên khoa trong chăm sóc prolactinoma, tập trung vào hạnh phúc chủ quan và tình trạng chức năng của người bệnh. Cần khẩn trương có các đổi mới trong điều trị và chiến lược phục hồi chức năng nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho nhóm bệnh nhân này.

Đài trợ và đăng ký

Nghiên cứu được hỗ trợ bởi Dutch Prolactinoma Study Group. Thông tin chi tiết về đăng ký thử nghiệm lâm sàng không được nêu trong tóm tắt được cung cấp.

Tài liệu tham khảo

• van Trigt VR, et al. The Dutch Prolactinoma Cohort Studies: Cross-sectional Analysis of Females Focusing on the Patient’s Perspective. J Clin Endocrinol Metab. 2026 Aug 13; PMID: 42592847.
• Colao A, et al. Management of prolactinomas: clinical recommendations. Endocr Rev. 2022.
• Verhelst J, et al. Persistent clinical symptoms in patients with prolactinoma despite biochemical control. Pituitary. 2021.