Tổng quan
Ung thư đại trực tràng (ruột già/ trực tràng) nếu phát hiện sớm có tỷ lệ sống sau 5 năm rất cao, còn nếu muộn thì tiên lượng kém. Nhiều người bỏ qua các thay đổi đại tiện tưởng chừng bình thường. Nhận biết sớm các dấu hiệu sẽ giúp chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Bốn dấu hiệu điển hình
Tiêu chảy hoặc đi tiêu nhiều lần
Nếu đột ngột đi tiêu lỏng nhiều lần trong ngày so với bình thường, kéo dài vài tuần, cần cảnh giác. Khối u có thể gây viêm hoặc loét tại chỗ, kích thích nhu động ruột và làm tăng tần suất đi tiêu.
Táo bón
Táo bón dai dẳng cũng có thể do tổn thương cục bộ ở ruột: khối u to lên gây hẹp lòng ruột hoặc rối loạn hệ vi khuẩn làm thay đổi chức năng đại tràng. Nếu tần suất đại tiện giảm đáng kể trong vài tuần hoặc tháng, nên khám.
Thay đổi hình dạng phân
Phân bình thường thành khuôn, vòng tròn hoặc hình trụ. Phân mỏng, dẹt hoặc có cạnh nhọn kéo dài có thể do khối u chèn ép làm hẹp lòng ruột. Biểu hiện này thường thấy ở khối u trực tràng thấp nhưng thường xuất hiện ở giai đoạn muộn hơn.
Phân lẫn máu
Máu đỏ tươi trong phân là biểu hiện đáng lo. Trĩ thường gây chảy máu đỏ tươi sau khi đi cầu, nhưng nếu máu kèm theo thay đổi đại tiện, nhầy trong phân, cảm giác mót rặn không hết, giảm cân hoặc mệt mỏi thì cần loại trừ ung thư đại trực tràng.
Cách phân biệt chảy máu do trĩ và do ung thư
Chảy máu do trĩ thường xuất hiện dưới dạng giọt máu đỏ tươi sau khi đi cầu và thường không kèm theo các thay đổi lớn khác. Chảy máu do ung thư thường đi kèm với các thay đổi về thói quen đại tiện, nhầy trong phân, cảm giác mót rặn không hết, hoặc các triệu chứng toàn thân như sụt cân và mệt mỏi. Bất kỳ chảy máu trực tràng nào cũng nên được đánh giá y tế, đặc biệt nếu chảy máu lặp lại hoặc kèm theo các triệu chứng khác.
Chẩn đoán và lựa chọn điều trị
Nếu các dấu hiệu cảnh báo kéo dài, hãy gặp bác sĩ. Các bước chẩn đoán bao gồm: lấy bệnh sử, khám lâm sàng, xét nghiệm phát hiện máu ẩn trong phân (FIT), và nội soi đại tràng để nhìn và sinh thiết các tổn thương nghi ngờ. Chụp CT đại tràng và xét nghiệm máu có thể bổ sung cho quá trình đánh giá.
Điều trị phụ thuộc vào giai đoạn. Ở giai đoạn sớm, ung thư thường được điều trị bằng phẫu thuật cắt bỏ khối u và đoạn ruột hoặc trực tràng phù hợp; nhiều trường hợp giai đoạn sớm có thể chữa khỏi. Ở giai đoạn tiến triển, có thể cần kết hợp phẫu thuật, hóa trị (ví dụ, các phác đồ bổ trợ sau phẫu thuật), xạ trị cho khối u trực tràng, và các liệu pháp đích hoặc miễn dịch cho các subtype phân tử phù hợp. Chăm sóc đa ngành cải thiện kết quả điều trị.
Phòng ngừa và sàng lọc
Sàng lọc cứu sống. Hướng dẫn chung (có thể thay đổi theo quốc gia) thường khuyên bắt đầu sàng lọc định kỳ từ khoảng 45 tuổi đối với người có nguy cơ trung bình, sớm hơn đối với người có tiền sử gia đình, tiền sử bệnh viêm ruột, hoặc các hội chứng ung thư di truyền đã biết. Các phương pháp sàng lọc bao gồm: nội soi đại tràng, xét nghiệm phát hiện máu ẩn trong phân (FIT), và chụp CT đại tràng. Các biện pháp lối sống—chế độ ăn giàu chất xơ, tập thể dục đều đặn, duy trì cân nặng khỏe mạnh, tránh hút thuốc và hạn chế uống rượu—cũng giảm nguy cơ mắc bệnh.
Khi nào nên đi khám
Nếu bạn nhận thấy các thay đổi dai dẳng hoặc tiến triển trong thói quen đại tiện, máu trong phân, sụt cân không rõ nguyên nhân, đau bụng dai dẳng, hoặc cảm giác mót rặn không hết, hãy tìm ý kiến y tế. Đừng coi các triệu chứng tái diễn chỉ đơn giản là trĩ mà không được đánh giá y tế. Phát hiện sớm rất quan trọng.