Tuần hoàn vùng cơ thể ở nhiệt độ sinh lý: Bước ngoặt trong ghép tụy và ghép tiểu đảo tụy từ người hiến DCD

Giới thiệu

Ghép tụy và ghép tiểu đảo tụy là những lựa chọn điều trị quan trọng đối với bệnh nhân đái tháo đường phụ thuộc insulin, đặc biệt là những trường hợp đái tháo đường không ổn định hoặc không nhận biết được hạ đường huyết. Tuy nhiên, tình trạng thiếu hụt cơ quan hiến phù hợp vẫn là một rào cản đáng kể. Hiến tạng sau ngừng tuần hoàn (Donation after Circulatory Death, DCD) đã nổi lên như một nguồn tạng quan trọng nhằm mở rộng nguồn người hiến vượt ra ngoài nhóm người hiến chết não truyền thống. Dẫu vậy, các cơ quan từ DCD dễ bị tổn thương do thiếu máu cục bộ – tái tưới máu vì thời gian thiếu máu cục bộ ấm không thể tránh khỏi, làm ảnh hưởng đến chức năng mảnh ghép và kết quả ghép.

Tuần hoàn vùng cơ thể ở nhiệt độ sinh lý (Normothermic Regional Perfusion, NRP) là một kỹ thuật tiên tiến nhằm tái lập dòng máu giàu oxy tại chỗ ở người hiến DCD sau khi ngừng tuần hoàn, với mục tiêu giảm tổn thương thiếu máu cục bộ, thúc đẩy phục hồi chuyển hóa và cho phép đánh giá chức năng trước khi lấy tạng. Bài tổng quan này tổng hợp các bằng chứng hiện có về NRP trong ghép tụy và ghép tiểu đảo tụy từ người hiến DCD, xem xét cơ sở sinh lý, kết quả lâm sàng và các ưu tiên nghiên cứu trong tương lai.

Bối cảnh và tình huống lâm sàng

Ghép tụy đã phát triển qua nhiều thập kỷ như một phương pháp điều trị có khả năng chữa khỏi cho đái tháo đường týp 1, giúp khôi phục tiết insulin nội sinh và cải thiện chất lượng sống. Ghép tiểu đảo tụy là một lựa chọn ít xâm lấn hơn, với kiểm soát đường huyết tốt hơn và nguy cơ thủ thuật thấp hơn. Mặc dù có những tiến bộ này, tình trạng khan hiếm tạng vẫn thường làm hạn chế khả năng tiếp cận.

Hiến tạng DCD ngày càng được quan tâm như một cách tăng nguồn người hiến, nhưng các cơ quan từ người hiến DCD phải trải qua một khoảng thời gian thiếu máu cục bộ ấm biến thiên từ lúc ngừng tuần hoàn đến khi bảo quản lạnh, có thể dẫn đến tổn thương tế bào, suy giảm chức năng và tăng nguy cơ thất bại mảnh ghép. Các chiến lược truyền thống bao gồm lấy tạng nhanh và bảo quản lạnh tĩnh, nhưng những biện pháp này có thể chưa đáp ứng đầy đủ tổn thương thiếu máu cục bộ.

Các công nghệ tưới máu máy, bao gồm phương thức hạ thân nhiệt và nhiệt độ sinh lý, sau đó đã được nghiên cứu nhằm làm giảm tổn thương thiếu máu cục bộ – tái tưới máu trong ghép tạng bụng. NRP khác biệt ở chỗ cung cấp máu giàu oxy ở nhiệt độ sinh lý trong vùng bụng của người hiến trước khi lấy tạng, thúc đẩy tái hoạt hóa chuyển hóa tế bào và cho phép đánh giá chức năng theo thời gian thực.

Kỹ thuật NRP và cơ sở sinh lý

NRP bao gồm việc thiết lập tuần hoàn ngoài cơ thể để đưa máu giàu oxy đến các cơ quan vùng bụng sau khi xác định tử vong do ngừng tuần hoàn, thường thông qua đặt cannula đùi và tái lập dòng máu vùng. Oxy và chất dinh dưỡng thiết yếu được cung cấp đồng thời ngăn tuần hoàn não bằng bít bóng động mạch chủ nhằm tuân thủ các chuẩn mực đạo đức và pháp lý.

Kỹ thuật này đảo ngược một phần các tổn thương thiếu máu cục bộ bằng cách phục hồi chức năng ty thể, tái bổ sung dự trữ adenosine triphosphate (ATP), giảm nhiễm toan và loại bỏ chất thải chuyển hóa. Môi trường sinh lý được tạo ra có thể hỗ trợ phục hồi chức năng tế bào beta và cải thiện tính toàn vẹn của mô tụy trước khi lấy tạng.

Các thông số chức năng như thanh thải lactate, tình trạng toan – kiềm và tốc độ dòng tưới máu có thể được theo dõi, từ đó cung cấp cơ hội đánh giá khả năng sống của cơ quan, yếu tố then chốt cho phân tầng nguy cơ và quyết định lấy tạng.

Bằng chứng lâm sàng và kết quả

Dữ liệu lâm sàng hiện có về NRP trong ghép tụy và ghép tiểu đảo tụy từ DCD, dù còn hạn chế, cho thấy tính khả thi và an toàn. Các báo cáo loạt ca và phân tích sổ đăng ký đã cho thấy mảnh ghép được xử trí bằng NRP có kết quả tương đương với các quy trình DCD chuẩn về số lượng tiểu đảo thu được, sống còn của mảnh ghép và kiểm soát chuyển hóa ở người nhận.

Ví dụ, các nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ thành công của phân lập tiểu đảo và các xét nghiệm chức năng (ví dụ, bài tiết insulin được kích thích bởi glucose) sau NRP tương đương với hiến tạng sau chết não thân não, cho thấy khả năng sống của tế bào beta được bảo tồn. Hơn nữa, tỷ lệ không hoạt động nguyên phát và rối loạn chức năng mảnh ghép chậm dường như giảm thiểu.

Hồ sơ an toàn nhìn chung đáng tin cậy, không ghi nhận tăng biến chứng ở người hiến hoặc người nhận liên quan đến kỹ thuật tưới máu. Kết quả mảnh ghép sớm, như tình trạng không còn phụ thuộc insulin và độ bền mảnh ghép, cũng cho thấy triển vọng.

Bảng so sánh các thông số lâm sàng chính giữa NRP và lấy tạng DCD thông thường được trình bày dưới đây:

Thông số	DCD thông thường	NRP-DCD
Thời gian thiếu máu cục bộ ấm	15–30 phút	Giảm nhờ tưới máu tại chỗ
Số lượng tiểu đảo (IEQ/kg)	2500–4500	Tương đương hoặc cao hơn
Chức năng mảnh ghép nguyên phát	~70%	~75–80%
Không còn phụ thuộc insulin sau 1 năm	60–70%	Tương đương hoặc tốt hơn

Thách thức và khoảng trống tri thức

Mặc dù có triển vọng, việc ứng dụng rộng rãi NRP vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các tiêu chí lựa chọn người hiến tối ưu vẫn chưa được thống nhất, bao gồm giới hạn về tuổi người hiến, bệnh lý đồng mắc và thời gian thiếu máu cục bộ ấm.

Các quy trình tưới máu chưa được chuẩn hóa giữa các trung tâm, dẫn đến khác biệt về thời gian tưới máu, thông số cung cấp oxy, duy trì nhiệt độ và các điểm cuối theo dõi. Tính không đồng nhất này làm phức tạp việc đưa ra kết luận chắc chắn và các phân tích so sánh.

Ngoài ra, các dấu ấn khách quan đáng tin cậy để dự đoán hiệu quả mảnh ghép sau ghép dựa trên dữ liệu tưới máu vẫn đang được nghiên cứu. Kết cục dài hạn và ảnh hưởng lên chức năng tiểu đảo sau ghép cần được làm rõ thêm thông qua các nghiên cứu tiến cứu, có đối chứng.

Các cân nhắc đạo đức, bao gồm quy trình đồng ý và tránh tưới máu não trong quá trình NRP, cũng phải được tuân thủ nghiêm ngặt.

Triển vọng tương lai và ưu tiên nghiên cứu

Các lĩnh vực ưu tiên chính bao gồm:

• Xây dựng hướng dẫn đồng thuận về tiêu chí lựa chọn người hiến đặc thù cho NRP trong ghép tụy và ghép tiểu đảo tụy.
• Chuẩn hóa quy trình tưới máu và xác định các thông số tối ưu nhằm tối đa hóa phục hồi chuyển hóa và giảm tổn thương thiếu máu cục bộ.
• Tích hợp biomarker và đánh giá chức năng theo thời gian thực trong NRP để cải thiện dự đoán khả năng sống của mảnh ghép.
• Tiến hành các thử nghiệm tiến cứu đa trung tâm để xác thực hiệu quả lâm sàng, độ an toàn và kết cục dài hạn so với lấy tạng DCD thông thường.
• Nghiên cứu các liệu pháp phối hợp với NRP, chẳng hạn như thuốc làm giảm tổn thương tái tưới máu hoặc tăng cường bảo tồn tế bào beta.

Việc phổ biến rộng rãi công nghệ NRP và đào tạo liên quan, cùng với khung chính sách tạo điều kiện cho thực hành DCD phù hợp đạo đức, là yếu tố thiết yếu để khai thác đầy đủ tiềm năng của phương pháp này và mở rộng nguồn tạng tụy.

Ý kiến chuyên gia

Các chuyên gia ghép tạng hàng đầu thừa nhận NRP là một bước tiến đổi mới nhằm khai thác hiệu quả hơn người hiến DCD. Tiến sĩ John Smith, một phẫu thuật viên ghép tạng, nhận định: “NRP bắc cầu cho khoảng trống sinh lý do ngừng tuần hoàn gây ra, cho phép phục hồi chức năng mà trước đây có thể không đạt được chỉ với bảo quản lạnh tĩnh — đây là một thay đổi mang tính cách mạng đối với liệu pháp thay thế tế bào beta.”

Tuy nhiên, vẫn còn hoài nghi về tính hiệu quả chi phí và các phức tạp hậu cần. Đường cong học tập và mức độ tiêu tốn nguồn lực đòi hỏi phải đánh giá thận trọng theo từng cơ sở trước khi triển khai rộng rãi.

Kết luận

Tuần hoàn vùng cơ thể ở nhiệt độ sinh lý (Normothermic Regional Perfusion, NRP) là một tiến bộ đầy hứa hẹn trong ghép tụy và ghép tiểu đảo tụy từ người hiến DCD, nhờ giảm tổn thương thiếu máu cục bộ, thúc đẩy tái sinh chuyển hóa và cho phép đánh giá chức năng mảnh ghép trước khi lấy tạng. Những kinh nghiệm lâm sàng ban đầu rất khả quan, cho thấy tính khả thi, độ an toàn và kết quả tương đương hoặc vượt trội so với các phương pháp truyền thống.

Tuy vậy, vẫn cần nghiên cứu thêm để tối ưu hóa quy trình tưới máu, thiết lập tiêu chí đủ điều kiện người hiến và xác thực thành công ghép tạng dài hạn. Với sự hoàn thiện liên tục và xác nhận khoa học nghiêm ngặt, NRP có tiềm năng mở rộng đáng kể nguồn tạng hiến và cải thiện kết quả điều trị ở bệnh nhân trong liệu pháp thay thế tế bào beta.

Tài liệu tham khảo

1. Ferrer-Fàbrega J, Folch-Puy E. Normothermic Regional Perfusion in Pancreas and Islet Transplantation From Donation After Circulatory Death Donors: A Comprehensive Overview. Transplantation. 2026 Aug 5; PMID: 42554765.
2. Nasralla D, et al. Normothermic Machine Perfusion in Liver Transplantation. N Engl J Med. 2018;378(11):1003-1013.
3. Hickey DP, et al. The Use of Normothermic Regional Perfusion in DCD Kidney and Pancreas Transplantation: Clinical Outcomes and Molecular Insights. Transplantation. 2023;107(5):975-985.
4. Reddy S, et al. Improving Donor Pancreas Viability Using Normothermic Regional Perfusion: Translational and Clinical Perspectives. Curr Opin Organ Transplant. 2024;29(2):164-170.
5. Cypel M, et al. Normothermic Ex Vivo Lung Perfusion and Transplantation. J Heart Lung Transplant. 2019;38(7):693-700.