Điều trị sốc phản vệ penicillin

**Kết luận:** Thuốc được lựa chọn hàng đầu để điều trị sốc phản vệ do dị ứng penicillin là **Epinephrine (Adrenaline) tiêm bắp (IM)**, theo phác đồ cấp cứu chuẩn quốc tế. --- ## Xử trí sốc phản vệ do penicillin ### 1. Thuốc lựa chọn hàng đầu (First-line) Theo Hướng dẫn Châu Âu 2020 về quản lý bệnh giang mai, trong đó có đề cập đến xử trí sốc phản vệ do penicillin, phác đồ khởi đầu được khuyến cáo như sau [2]: - **Epinephrine (Adrenaline) 1:1000 (1 mg/mL)**: Tiêm bắp (IM) **0,5 mL** — đây là thuốc thiết yếu và được lựa chọn đầu tiên. - Tiếp theo ngay sau đó: - **Thuốc kháng histamine dạng tiêm**: Chlorpheniramine **10 mg IM/IV** hoặc Clemastine **2–4 mg IM/IV**. - **Hydrocortisone 100 mg IM/IV**. > **Lưu ý quan trọng:** Epinephrine là thuốc duy nhất có vai trò sinh tồn trong sốc phản vệ. Kháng histamine và corticosteroid chỉ là liệu pháp hỗ trợ, **không thay thế** được epinephrine. ### 2. Nguyên tắc xử trí toàn diện (ABCDE) Trong bối cảnh sốc phản vệ do penicillin, ngoài dùng thuốc, cần thực hiện đồng thời: 1. **Ngừng ngay** tác nhân nghi ngờ (penicillin). 2. **Đánh giá ABCDE** (Airway – Breathing – Circulation – Disability – Exposure). 3. **Epinephrine IM** ngay lập tức ở bắp đùi ngoài (vastus lateralis) — vị trí hấp thu nhanh và an toàn nhất. 4. **Tư thế**: Nằm ngửa, nâng cao chân; không cho bệnh nhân ngồi hoặc đứng đột ngột. 5. **Oxy liệu pháp** và **dịch truyền tĩnh mạch** (NaCl 0,9%) nếu có tụt huyết áp. 6. **Theo dõi sát** huyết áp, mạch, SpO₂; sẵn sàng chuyển ICU nếu diễn tiến nặng. ### 3. Vai trò của giải mẫn cảm (Desensitization) — bối cảnh liên quan Trong trường hợp bệnh nhân có tiền sử dị ứng penicillin nhưng **bắt buộc phải dùng lại penicillin** (ví dụ: giang mai thần kinh, giang mai ở phụ nữ mang thai, viêm nội tâm mạc do Enterococcus, áp xe não, nhiễm khuẩn huyết do tụ cầu/Neisseria/Pseudomonas, Listeria, viêm tủy xương), cần cân nhắc [3]: - **Test lẩy da (skin testing)** và **thử thách liều tăng dần (graded dose challenge)** nếu có điều kiện. - **Giải mẫn cảm (desensitization)** được chỉ định tuyệt đối cho **phụ nữ mang thai mắc giang mai có phản ứng quá mẫn tức thì với penicillin** [3]. - Quy trình giải mẫn cảm **bắt buộc thực hiện tại đơn vị hồi sức tích cực (ICU) hoặc môi trường có theo dõi sát**, có sẵn phương tiện cấp cứu sốc phản vệ [3]. - **Không khuyến cáo tiền dùng (premedication) kháng histamine và corticosteroid** trước giải mẫn cảm vì có thể che lấp các dấu hiệu cảnh báo sớm của phản ứng dị ứng (mày đay, đỏ bừng) — dẫn đến nguy cơ phản ứng nặng hơn sau đó [3]. ### 4. Lưu ý về dự phòng phẫu thuật (bối cảnh liên quan) Theo Hướng dẫn ERAS® 2023 về phụ khoa ung thư, đối với bệnh nhân có tiền sử dị ứng penicillin trong phẫu thuật [1]: - Nguy cơ **dị ứng chéo (cross-reactivity)** giữa penicillin và cephalosporin/carbapenem/monobactam là **thấp**. - CDC và Hội Dị ứng – Miễn dịch Hoa Kỳ khuyến cáo **vẫn sử dụng cefazolin hoặc ertapenem** cho dự phòng phẫu thuật chuẩn ở bệnh nhân có tiền sử dị ứng penicillin. - **Chỉ chống chỉ định cefazolin** khi có tiền sử **phản ứng da nặng do penicillin** (ví dụ: Hội chứng Stevens-Johnson) hoặc **dị ứng cefazolin đã được xác minh** [1]. --- ### Further Diagnostic Suggestions (Reference Only) Để tối ưu hóa xử trí trong từng ca cụ thể, nếu có thể, vui lòng cung cấp thêm: - **Tiền sử dị ứng chi tiết**: Loại phản ứng trước đây (mày đay, phù mạch, co thắt phế quản, hay hội chứng Stevens-Johnson/hoại tử thượng bì nhiễm độc) — giúp phân tầng nguy cơ và quyết định có dùng được cephalosporin hay không. - **Bối cảnh lâm sàng hiện tại**: Bệnh nhân đang được điều trị bệnh lý gì (giang mai, nhiễm khuẩn huyết, dự phòng phẫu thuật...) — quyết định giữa dùng thuốc thay thế, thử thách liều, hay giải mẫn cảm. --- *Nội dung trên được tổng hợp từ tài liệu tham khảo được truy xuất; mang tính tham khảo lâm sàng. Vui lòng đối chiếu với hướng dẫn điều trị hiện hành và phác đồ cấp cứu của cơ sở y tế, đồng thời áp dụng phán đoán lâm sàng cho từng bệnh nhân cụ thể.*